Maqolada temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning nazariymetodologik asoslari ishlab chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi shu bilan izohlanadiki, «transportni innovatsion rivojlantirish» iborasi keng qo‘llanilsa-da, uning mazmuni qat’iy belgilanmagan va darajasini o‘lchash apparati mavjud emas. Tadqiqotda innovatsiyalar nazariyasi, evolyutsion iqtisodiyot, innovatsion tizimlar konsepsiyasi, yo‘l bog‘liqligi (path dependence) nazariyasi va tarmoq sanoatlari iqtisodiyoti qoidalari uyg‘unlashtirilib, besh darajali nazariy-metodologik karkas shakllantirilgan. Muallif tomonidan «temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirish» tushunchasining ta’rifi berilgan, uning subyekt-obyekt tuzilmasi ochib berilgan hamda tarmoq innovatsiyalarining beshta mezon bo‘yicha klassifikatsiyasi taklif etilgan. Tadqiqotning asosiy metodologik natijasi — OECD va Yevropa Komissiyasining Birlashgan tadqiqot markazi metodikasining o‘n bosqichiga asoslangan integral indeks (ITRI) hisoblash usuli. Indeks beshta blok va 20 ta indikatordan tashkil topgan bo‘lib, normallashtirish etalonga nisbatan masofa usulida, vaznlash ekspert usulida (Kendall koeffitsienti W=0,79; p<0,01) amalga oshirilgan. Metodika O‘zbekiston temir yo‘l transporti misolida 2021–2025-yillar uchun sinovdan o‘tkazildi: integral indeks 0,354 dan 0,595 gacha o‘sdi, ya’ni tizim «shakllanayotgan» darajadan «rivojlanayotgan» darajaga o‘tdi. Eng zaif bo‘g‘inlar ilmiy-kadrlar (0,384) va institutsional (0,541) bloklar bo‘lib chiqdi. Sezgirlik tahlili vaznlar ±20 foizga o‘zgartirilganda natijalarning barqarorligini tasdiqladi (variatsiya koeffitsienti 1,0 foiz). Bloklar kesimidagi tahlil natijalari 2030-yilga borib integral indeksning 0,847 darajasiga yetib, tizimning «yetuk» toifaga o‘tishi mumkinligini ko‘rsatadi. Tadqiqotda tarmoq innovatsiyalarining mazmuni, yangilik darajasi, qo‘llash obyekti, tarqalish ko‘lami va manbasi bo‘yicha klassifikatsiyasi hamda oltita metodologik tamoyil tizimi asoslangan. Yo‘l bog‘liqligi nazariyasi asosida 1520 mm izli standartning qulflanish samarasi va uning innovatsion traektoriyaga ta’siri tahlil qilinib, qulflanish innovatsiyani to‘xtatmasligi, balki uni cheklovni aylanib o‘tish yechimlariga yo‘naltirishi ko‘rsatilgan.
| Mualliflar | Bekbayeva , Feruza |
|---|---|
| Jurnal | Innovations in Science and Technologies |
| Nashr sanasi | 2026-08-15 |
| Jild | 3 |
| Son | 8 |
| Betlar | 21-33 |
| Til | Ingliz |
temir yo‘l transporti, innovatsion rivojlanish, nazariy-metodologik asoslar, integral indeks, yo‘l bog‘liqligi, texnologik qulflanish, innovatsion tizim, kompozit indikator, normallashtirish, sezgirlik tahlili.
O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida masofaviy ta’lim shakli qisqa muddat ichida keng miqyosda joriy etildi: 2025-yil yakunlariga ko‘ra masofaviy ta’lim dasturlarini amalga oshiruvchi oliy ta’lim muassasalari soni 21 tadan…
Barqaror rivojlanish tamoyillarining sanoat tarmoqlariga joriy etilishi ishlab chiqarishni boshqarish tizimini zamonaviy talablar asosida takomillashtirishni taqozo etmoqda. Ayniqsa, qurilish materiallari sanoati…
The psychological contract has become an important concept in human resource management because of its influence on employee attitudes, behaviour, and organizational outcomes. Unlike a formal employment contract, it…
Ushbu maqolada davlat tashkilotlari faoliyatida shakllanadigan hujjatlarni sun’iy intellekt texnologiyalari asosida avtomatik qayta ishlash hamda semantik qidiruv tizimlarini yaratishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq…
Экономический рост предприятий промышленности строительных материалов является одним из ключевых факторов устойчивого развития национальной экономики, поскольку данная отрасль обеспечивает сырьевую основу строительного…
To‘qimachilik sanoati O‘zbekiston qayta ishlash sanoatining eng resurstalab tarmoqlaridan biri hisoblanadi: tadqiq etilgan korxonalarda mahsulot tannarxining 58,3–69,9 foizini moddiy xarajatlar tashkil etadi. Shu bois…
Developing speaking and writing competence remains one of the most persistent challenges in English as a Foreign Language (EFL) instruction, since traditional classrooms rarely provide the individualized practice and…
Ushbu maqola Markaziy Osiyo davlatlarining iqtisodiy salohiyatini raqamli texnologiyalar va raqamli platformalar asosida kompozit indeks metodologiyasi yordamida kompleks baholashga bag‘ishlangan. Zamonaviy global…
Ushbu maqolada don va un mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalar faoliyatini yanada rivojlantirish, marketing faoliyatini boshqarishning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish, mavjud muammolarga yechim topish…
Maqolada temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning yetakchi xalqaro modellari qiyosiy tahlil qilingan hamda ularning O‘zbekiston sharoitiga moslashuv darajasi baholangan. Tadqiqotda Yevropa…