Maqolada temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning yetakchi xalqaro modellari qiyosiy tahlil qilingan hamda ularning O‘zbekiston sharoitiga moslashuv darajasi baholangan. Tadqiqotda Yevropa Ittifoqining vertikal ajratish va birlashgan ilmiy-innovatsion dastur modeli, Yaponiyaning hududiy ajratish bilan vertikal integratsiyani uyg‘unlashtirgan modeli, Xitoyning davlat yetakchiligidagi yirik investitsiya va texnologiyalarni mahalliylashtirish modeli hamda Qozog‘istonning tranzitga yo‘naltirilgan modernizatsiya modeli oltita mezon bo‘yicha taqqoslangan. Ekspert baholash natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston sharoitiga eng yuqori moslashuv darajasini Qozog‘iston (integral baho 7,81) va Xitoy (7,27) modellari, eng pastini esa Yaponiya modeli (4,64) ko‘rsatdi; ekspertlar fikrining muvofiqligi Kendall koeffitsienti bilan tasdiqlangan (W=0,81; p<0,01). Xalqaro empirik tadqiqotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, yuk oqimi zich va yuk tashish ulushi yuqori bo‘lgan tarmoqlarda to‘liq vertikal ajratish rag‘batlar nomutanosibligi tufayli xarajatlarni oshiradi, bu esa Yevropa modelini O‘zbekistonda to‘g‘ridan-to‘g‘ri takrorlashning maqsadga muvofiq emasligini anglatadi. Tadqiqot natijasida to‘rtta blokdan — institutsional, investitsion-moliyaviy, texnologik hamda kadrlar va ilmiy blokdan iborat gibrid model ishlab chiqilgan va uni joriy etishning uch bosqichli yo‘l xaritasi taklif etilgan. Gibrid model Yevropa modelidan tartibga solish tamoyillari va birlashgan ilmiy-innovatsion dastur g‘oyasini, Xitoy va Qozog‘iston modellaridan yirik investitsiya mexanizmi hamda texnikani mahalliylashtirish siyosatini, Yaponiya modelidan esa qiyosiy raqobat va transportdan tashqari daromad manbalarini shakllantirish tajribasini o‘zlashtiradi. Modelni joriy etish institutsional, texnologik va ilmiy-kadrlar bosqichlaridan iborat bo‘lib, 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan. Tadqiqotda Xitoy–Qirg‘iziston– O‘zbekiston temir yo‘li loyihasining tranzit salohiyatiga ta’siri hamda Makmal stansiyasida iz kengligining o‘zgarishi bilan bog‘liq texnologik cheklov alohida tahlil qilingan. Model 2030-yilgacha yo‘lovchi tashishni ikki barobar, elektrlashtirish ulushini 51 foizdan 65 foizgacha oshirish va tannarxni 20 foizgacha kamaytirish vazifalarini bajarishga xizmat qiladi.
| Mualliflar | Bekbayeva , Feruza |
|---|---|
| Jurnal | Innovations in Science and Technologies |
| Nashr sanasi | 2026-07-30 |
| Jild | 3 |
| Son | 7 |
| Betlar | 204-218 |
| Til | Ingliz |
temir yo‘l transporti, innovatsion rivojlanish, xalqaro modellar, vertikal ajratish, gibrid model, tranzit salohiyati, raqamli transformatsiya, davlat-xususiy sheriklik, ekspert baholash, transport infratuzilmasi.
Ushbu maqola Markaziy Osiyo davlatlarining iqtisodiy salohiyatini raqamli texnologiyalar va raqamli platformalar asosida kompozit indeks metodologiyasi yordamida kompleks baholashga bag‘ishlangan. Zamonaviy global…
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida ekologik va iqtisodiy boshqaruv samaradorligini oshirishga ta’sir etuvchi omillar kompleks tarzda tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi ekologik barqarorlikni…
To‘qimachilik sanoati O‘zbekiston qayta ishlash sanoatining eng resurstalab tarmoqlaridan biri hisoblanadi: tadqiq etilgan korxonalarda mahsulot tannarxining 58,3–69,9 foizini moddiy xarajatlar tashkil etadi. Shu bois…
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatida sun’iy intellekt asosidagi boshqaruv texnologiyalaridan foydalanishning joriy holati hamda ularning hududiy boshqaruv samaradorligiga ta’siri kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotning…
Ushbu maqolada davlat tashkilotlari faoliyatida shakllanadigan hujjatlarni sun’iy intellekt texnologiyalari asosida avtomatik qayta ishlash hamda semantik qidiruv tizimlarini yaratishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq…
Mazkur maqolada hududiy iqtisodiy o‘sishda klasterlash va sanoat ixtisoslashuvining nazariy asoslari hamda amaliy jihatlari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda hududiy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini…
Barqaror rivojlanish tamoyillarining sanoat tarmoqlariga joriy etilishi ishlab chiqarishni boshqarish tizimini zamonaviy talablar asosida takomillashtirishni taqozo etmoqda. Ayniqsa, qurilish materiallari sanoati…
Maqolada Farg‘ona viloyati to‘qimachilik sanoati korxonalarida xodimlar kompetentligini rivojlantirishning ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri miqdoriy usullar yordamida baholangan. Tadqiqotning dolzarbligi shu…
Maqolada temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning nazariymetodologik asoslari ishlab chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi shu bilan izohlanadiki, «transportni innovatsion rivojlantirish» iborasi keng…
This article investigates the economic and mathematical foundations for the development and forecasting of social sector organizations under the conditions of digitalization. The rapid expansion of digital technologies…