Raqamli iqtisodiyot sharoitida qo‘shilgan qiymat solig‘ini qaytarish mexanizmini takomillashtirish: rivojlangan davlatlar tajribasi asosida O‘zbekiston uchun riskga asoslangan model

Tuxliyev , Bozor, Dusiyarov , Sherzod

Муҳандислик ва Иқтисодиёт · 2026-yil

Annotatsiya

Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi sharoitida qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS)ni qaytarish mexanizminitakomillashtirish zamonaviy soliq ma’muriyatchiligining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. QQS davlat byudjetidaromadlarining barqaror manbai sifatida nafaqat fiskal barqarorlikni ta’minlaydi, balki iqtisodiy jarayonlarga ham sezilarlita’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, QQSni qaytarish tizimidagi kechikishlar, ma’muriy murakkabliklar va nazorat mexanizmlaridagikamchiliklar korxonalar likvidligiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, resurslar taqsimoti samaradorligini pasaytiradi.Mazkur tadqiqotning maqsadi — 2020–2024-yillar davomida O‘zbekistonda QQSni qaytarish tizimining amaldagi holatinikompleks tahlil qilish hamda xalqaro tajriba asosida uni takomillashtirishga qaratilgan tavakkalchilikka asoslangan modelniishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy, statistik va dinamik tahlil usullari qo‘llanilib, milliy ma’lumotlar OECD, IMFhamda Jahon banki manbalari bilan uyg‘un holda o‘rganildi.Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi yillarda soliq ma’muriyatchiligini raqamlashtirish borasida amalga oshirilganislohotlarga qaramay, QQSni qaytarish tizimida bir qator tizimli muammolar saqlanib qolmoqda. Xususan, qaytarishjarayonining uzoq davom etishi, noto‘g‘ri hisoblangan QQS hajmining ortishi hamda tavakkalchilikka asoslangan mexanizmlarningyetarli darajada joriy etilmaganligi tizim samaradorligini cheklamoqda (Quliyev, 2026).Xalqaro tajriba tahlili rivojlangan davlatlarda avtomatlashtirilgan hamda tavakkalchilikka asoslangan QQSni qaytarishtizimlari keng joriy etilganini ko‘rsatadi. Bu esa soliq ma’muriyatchiligi samaradorligini oshirish, xarajatlarni qisqartirish vasoliq intizomini mustahkamlash imkonini beradi.Tadqiqot doirasida O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan tavakkalchilikka asoslangan QQSni qaytarish modeli taklif etildi.Ushbu model soliq to‘lovchilarni segmentlash, past tavakkalchilik guruhlari uchun avtomatlashtirilgan qaytarish mexanizmlarinijoriy etish hamda raqamli monitoring tizimlarini rivojlantirishni nazarda tutadi. Mazkur yondashuv soliq tizimidashaffoflikni oshirish, xavflarni kamaytirish va iqtisodiy samaradorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarTuxliyev , Bozor, Dusiyarov , Sherzod
JurnalМуҳандислик ва Иқтисодиёт
NashriyotПлеханов номидаги Россия иқтисодиёти университетининг Тошкент шаҳридаги филиали
ISSN3060-463X, 3060-463X
Nashr sanasi2026-04-01
Jild4
Son4
TilO‘zbek
Ilmiy sohaIqtisodiyot
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

QQSni qaytarish, soliq ma’muriyatchiligi, raqamli iqtisodiyot, tavakkalchilikka asoslangan model, soliq intizomi, O‘zbekiston, OECD

Ilmiy soha

Iqtisodiyot

Iqtibos keltirish

APATuxliyev , Bozor, & Dusiyarov , Sherzod (2026). RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI QAYTARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTON UCHUN RISKGA ASOSLANGAN MODEL. Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(4). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/2733
GOST (OAK)Tuxliyev , Bozor, Dusiyarov , Sherzod RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI QAYTARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTON UCHUN RISKGA ASOSLANGAN MODEL // Муҳандислик ва Иқтисодиёт. – 2026. – T. 4, № 4.
MLATuxliyev , Bozor, and Dusiyarov , Sherzod. “RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI QAYTARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTON UCHUN RISKGA ASOSLANGAN MODEL.” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(4), 2026. https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/2733
ChicagoTuxliyev , Bozor, and Dusiyarov , Sherzod. “RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI QAYTARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTON UCHUN RISKGA ASOSLANGAN MODEL.” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(4) (2026). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/2733
HarvardTuxliyev , Bozor, and Dusiyarov , Sherzod (2026) ‘RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI QAYTARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTON UCHUN RISKGA ASOSLANGAN MODEL’, Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(4). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/2733
BibTeX
@article{tuxliyevbozor2026,
  title = {RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI QAYTARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEKISTON UCHUN RISKGA ASOSLANGAN MODEL},
  author = {Tuxliyev , Bozor and Dusiyarov , Sherzod},
  journal = {Муҳандислик ва Иқтисодиёт},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {4},
  url = {https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/2733}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Муҳандислик ва Иқтисодиёт jurnalidan boshqa maqolalar

Муҳандислик ва Иқтисодиёт — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Tuxliyev , Bozor — boshqa maqolalari

Iqtisodiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Iqtisodiyot sohasidagi OAK jurnallari