Askiya-so‘z san’ati, hozirjavoblik va zukkolik mahorati

Xolbutayev, G'ayratbek

FarDU ilmiy xabarlari · 2024-yil

Annotatsiya

Jahon xalq og‘zaki ijodida mustaqil janr bo‘lgan o‘zbek askiyasining YUNESKO xalqaro tashkiloti tomonidan nodir ob’ektlar ro‘yxatiga kiritilgani, o‘zbek askiyasining janr tabiati, tasnifi, badiiy estetik mohiyatini xalq og‘zaki ijodining yangi zamonaviy tushunchalari asosida o‘rganish; monografik tadqiqotlar esa folklorshunoslikning muhim vazifalaridan biridir. Askiya janrida milliy ma’naviyat ifodasini, folklor janrlarining hayotiy va maishiy vazifalarini, askiyaning badiiy-estetik vazifalar ko‘lamini rivojlantirishdagi o‘rnini aniqlab berish zarur. Bu tadqiqot mavzusining dolzarbligini belgilaydi. Askiya oʻzbek folklorining mustaqil janri sifatida ilk bor 20-asr boshlarida etnograflar tomonidan oʻrganilgan. Bu borada A.L.Troitskaya xizmatlari alohida ahamiyatga ega. Olim o‘zbeklar haqidagi kuzatishlari va dala yozuvlariga asoslanib, askiyaning qadimdan xalq orasida havaskorlar tomonidan ijro etilishi, uning ayrim turlari haqida o‘z fikrlarini bildiradi. Maqolada askiya ijrochilarining mahorati, to‘g‘riligi, ta’sirchanligi, tafakkurining o‘tkirligini sinab ko‘rish maqsadida hazilga asoslanganligi, hazil asosida qurilgani, kulgiga sabab bo‘lishi haqida so‘z boradi. askiyadagi mavzu. Askiyaning ma’naviy hayotimiz va xalqimiz badiiy tafakkuri yuksalishidagi o‘rni, askiya matnlari san’atining o‘ziga xos xususiyatlari, askiya ijrochilarining ijro uslubi va mahorati ochib berildi.

Bu folklor janri sifatida ikki yoki undan ortiq kishining yonma-yon ijrosidagi musobaqaga asoslangan dialogik yoki polilogik nutq boʻlib, oʻz mohiyatiga koʻra yumor yetakchilik qiladi. Og‘izdan-og‘izga, avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jamoa tomonidan yaratilgan noyob og‘zaki adabiy asardir. Askiya oʻzbek xalq ogʻzaki ijodining mustaqil janri sifatida oʻz tabiatiga koʻra yumor nazariyasiga koʻra muhim ahamiyatga ega: u hazilga asoslangan, hazil asosida qurilgan, kulgiga sabab boʻlgan, majoziy mazmundagi soʻz va iboralarning qoʻllanishi. muayyan mavzu doirasida dialogik nutq asosida shakllanadi va ikkilik mohiyat kasb etadi. Askiya jahon va turkiy xalqlar filologiyasida mustaqil oʻrganilmagan, u 20-asrning ikkinchi yarmidan boshlab ogʻzaki ijod namunasi sifatida oʻrganilgan. Bu borada, ayniqsa, o‘zbek folklorshunosi R.Muhamadiyevning nomzodlik dissertatsiyasi diqqatga sazovordir. XXI asrga kelib askiyaning lingvistik jihatlari o‘zbek tilshunosi X.X.Do‘smatov tomonidan tadqiq qilindi. Askiya dramatik janrga xos janrdir. Askiya xalq dramaturgiyasining o‘ziga xos qirralarini ifodalovchi sahna ko‘rinishlariga mo‘ljallanganligi bilan ajralib turadi. Askiyada ishtirokchilar sahna qahramoni sifatida harakat qilishadi va ularning dialogik nutqi tomoshabinlar tomonidan baholanadi. Masalaning aynan shu jihati ushbu janrning turlarga mansubligini belgilaydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarXolbutayev, G'ayratbek
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2024-04-09
Jild30
Son1
Betlar65-65
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-09-06

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

askiya, folklor, shirinkor, zakiy, payrov, o‘tkir zehn, kulgi, askiya, folklore, shirinkor, zakiy, payrov, wit, laughter

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAXolbutayev, G'ayratbek (2024). ASKIYA-SO‘Z SAN’ATI, HOZIRJAVOBLIK VA ZUKKOLIK MAHORATI. FarDU ilmiy xabarlari, 30(1), 65-65. https://journal.fdu.uz/main/article/3548
GOST (OAK)Xolbutayev, G'ayratbek ASKIYA-SO‘Z SAN’ATI, HOZIRJAVOBLIK VA ZUKKOLIK MAHORATI // FarDU ilmiy xabarlari. – 2024. – T. 30, № 1. – B. 65-65.
MLAXolbutayev, G'ayratbek. “ASKIYA-SO‘Z SAN’ATI, HOZIRJAVOBLIK VA ZUKKOLIK MAHORATI.” FarDU ilmiy xabarlari, 30(1), 65-65, 2024. https://journal.fdu.uz/main/article/3548
ChicagoXolbutayev, G'ayratbek. “ASKIYA-SO‘Z SAN’ATI, HOZIRJAVOBLIK VA ZUKKOLIK MAHORATI.” FarDU ilmiy xabarlari, 30(1), 65-65 (2024). https://journal.fdu.uz/main/article/3548
HarvardXolbutayev, G'ayratbek (2024) ‘ASKIYA-SO‘Z SAN’ATI, HOZIRJAVOBLIK VA ZUKKOLIK MAHORATI’, FarDU ilmiy xabarlari, 30(1), 65-65. https://journal.fdu.uz/main/article/3548
BibTeX
@article{xolbutayevgayratbek2024,
  title = {ASKIYA-SO‘Z SAN’ATI, HOZIRJAVOBLIK VA ZUKKOLIK MAHORATI},
  author = {Xolbutayev, G'ayratbek},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2024},
  volume = {30},
  number = {1},
  pages = {65-65},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/3548}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2024-yil arxivi

Xolbutayev, G'ayratbek — boshqa maqolalari

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari