Kognitiv tilshunoslik: asosiy yondashuvlar va tushunchalar

Karimjonova, Shahlo

FarDU ilmiy xabarlari · 2025-yil

Annotatsiya

Ushbu maqola kognitiv lingvistikaning shakllanishi, rivoji va zamonaviy tilshunoslikdagi ahamiyatini o‘rganadi. Muallif ingliz va o‘zbek tilshunos olimlarining kognitiv tilshunoslik, uning shakllanish bosqichlari haqida bildirilgan fikrlarni umumlashtirga. Kognitiv lingvistika 1970-yillarda rasmiy tilshunoslik yondashuvlariga qarshi norozilik sifatida yuzaga kelgan. Uning asosi insonni toifalash va gestalt psixologiyasi kabi 1960-1970-yillardagi kognitiv fan rivojiga borib taqaladi. Ushbu sohada dastlabki tadqiqotlar kam sonli olimlar tomonidan amalga oshirilgan bo‘lsa-da, 1990-yillarda kognitiv tilshunoslar soni ortib, Kognitiv lingvistika jurnali va Xalqaro kognitiv lingvistika jamiyati tashkil etildi.

Kognitiv lingvistika aniq bir nazariya emas, balki umumiy tamoyillar, qarashlar va farazlarga asoslangan yondashuvdir. Bu yondashuv tilni inson tafakkurining oynasi sifatida ko‘rib, konseptualizatsiya naqshlarini o‘rganishni maqsad qiladi. Tilning inson ongining tuzilishi va xususiyatlarini aks ettirishi haqidagi faraz bu sohaning metodologik asosini tashkil etadi.

Maqolada kognitiv lingvistikaning ijtimoiy, madaniy va lingvistik jarayonlar bilan uzviy bog‘liqligi ta’kidlanadi. Ushbu yo‘nalish turli fanlar, jumladan psixologiya, antropologiya, falsafa va kompyuter texnikasi bilan hamkorlikda rivojlanib, ilmiy tadqiqotlar uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Kognitiv tilshunoslik til orqali bilimlarni saqlash, ifodalash va uzatish mexanizmlarini tadqiq qilishga qaratilgan bo‘lib, bu o‘zbek tili sohiblarining tafakkur grammatikasini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega. Maqola kognitiv lingvistikani turli fanlararo muloqot mahsuli sifatida ko‘rsatib, uning ilmiy izlanishlardagi o‘rnini belgilaydi. Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tilshunosligidagi kognitiv tilshunoslikning shakllanish bosqichlari batafsil yoritib berilgan.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarKarimjonova, Shahlo
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2025-06-25
Jild31
Son3
Betlar137-137
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-09-06

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

vizual kognitiv fe’llar, o‘zbek tili, ingliz tili, semantik tahlil, morfologik xususiyatlar, sintaktik tuzilma, kognitiv tilshunoslik, idrok, ko‘rish jarayoni, qiyosiy tahlil, polisemiya, metafora.

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAKarimjonova, Shahlo (2025). KOGNITIV TILSHUNOSLIK: ASOSIY YONDASHUVLAR VA TUSHUNCHALAR. FarDU ilmiy xabarlari, 31(3), 137-137. https://journal.fdu.uz/main/article/1536
GOST (OAK)Karimjonova, Shahlo KOGNITIV TILSHUNOSLIK: ASOSIY YONDASHUVLAR VA TUSHUNCHALAR // FarDU ilmiy xabarlari. – 2025. – T. 31, № 3. – B. 137-137.
MLAKarimjonova, Shahlo. “KOGNITIV TILSHUNOSLIK: ASOSIY YONDASHUVLAR VA TUSHUNCHALAR.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(3), 137-137, 2025. https://journal.fdu.uz/main/article/1536
ChicagoKarimjonova, Shahlo. “KOGNITIV TILSHUNOSLIK: ASOSIY YONDASHUVLAR VA TUSHUNCHALAR.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(3), 137-137 (2025). https://journal.fdu.uz/main/article/1536
HarvardKarimjonova, Shahlo (2025) ‘KOGNITIV TILSHUNOSLIK: ASOSIY YONDASHUVLAR VA TUSHUNCHALAR’, FarDU ilmiy xabarlari, 31(3), 137-137. https://journal.fdu.uz/main/article/1536
BibTeX
@article{karimjonovashahlo2025,
  title = {KOGNITIV TILSHUNOSLIK: ASOSIY YONDASHUVLAR VA TUSHUNCHALAR},
  author = {Karimjonova, Shahlo},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2025},
  volume = {31},
  number = {3},
  pages = {137-137},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/1536}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Karimjonova, Shahlo — boshqa maqolalari

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari