Shahar va qishloq maktablarida ovqatlanish muhitining o‘ziga xos xususiyatlari: Samarqand Viloyati misolida taqqoslovchi tahlil

Axmedova N.R., Valiyeva S.Sh.

Педиатрия · 2026-yil

Annotatsiya

Maktab ovqatlanish muhiti bolalarda oziqlanish xulqining shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Hujjatda ta’kidlanganidek, «maktab — bu har kuni oziq-ovqat tanlovlari takrorlanadigan tuzilgan muhit» bo‘lib, yaratilgan sharoitlar sog‘lom odatlarni mustahkamlashi yoki yuqumsiz kasalliklar xavf omillarini kuchaytirishi mumkin. Xalqaro adabiyotda ushbu masala o‘rganilgan bo‘lsa-da, shahar va qishloq maktablari o‘rtasidagi farqlar yetarlicha yoritilmagan.Maqsad. Samarqand viloyatining shahar va qishloq maktablarida ovqatlanish muhitining taqqoslovchi bahosi hamda uning o‘quvchilarning oziqlanish odatlari va jismoniy faolligiga ta’sirini aniqlash.Materiallar va usullar. Tadqiqotga 10–14 yoshdagi 235 nafar o‘quvchi jalb etildi (33-, 47- va 81-maktablar). Ikki guruh shakllantirildi: shahar maktablari — 122 nafar, qishloq maktabi — 113 nafar. Maxsus ishlab chiqilgan anketalar yordamida sog‘lom ovqatlanish, maktab ovqatlanish xizmatlari va jismoniy faollik sharoitlari baholandi. So‘rovnomalar anonim tarzda, ota‑ona roziligi bilan o‘tkazildi. Tadqiqot SSV Etika qo‘mitasi tomonidan tasdiqlangan.Natijalar va muhokama. Shahar maktablarida foydali ovqatni xarid qilish imkoniyati 24,6% o‘g‘il bolalar va 29,7% qizlarda qayd etildi. Qishloq maktablarida esa 90% dan ortiq o‘quvchilar maktab oshxonasi yo‘qligi sababli bunday imkoniyat mavjud emasligini bildirdi. Sog‘lom bo‘lmagan mahsulotlar barcha maktablarda keng tarqalgan bo‘lib, 88–95% o‘quvchilar shirinliklar, chipslar va gazli ichimliklarning oson topilishini ta’kidladi. Maktab atrofidagi reklama ham sezilarli bo‘lib, 70–79% o‘quvchilar uni uchratganini bildirdi. Jismoniy faollik sharoitlari shahar maktablarida yaxshiroq: 94,7% o‘g‘il bolalar va 85,3% qizlar sport zali va maydonchasi mavjudligini qayd etdi. Qishloq maktablarida esa infratuzilma bir xil emas: bir maktabda sport zali mavjud emas.Xulosa. Tadqiqot natijalari maktab ovqatlanish muhitida sog‘lom ovqatning yetarli darajada mavjud emasligini, ayniqsa qishloq maktablarida bu tizim deyarli yo‘qligini ko‘rsatdi. Sog‘lom bo‘lmagan mahsulotlarning keng tarqalganligi va reklama ta’siri bolalarda YUQUMSIZ KASALLIKLAR xavfini oshiradi. Jismoniy faollik sharoitlari qoniqarli bo‘lsa-da, hududlar bo‘yicha farqlar mavjud. Maktab ovqatlanish muhitini yaxshilash bolalar salomatligini mustahkamlashda muhim yo‘nalishdir.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAxmedova N.R., Valiyeva S.Sh.
JurnalПедиатрия
NashriyotТошкент педиатрия тиббиёт институти
Nashr sanasi2026-07-31
Son1
Betlar141-146
TilO‘zbek
Ilmiy sohaTibbiyot
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

maktab ovqatlanish muhiti; sog‘lom ovqatlanish; yuqumsiz kasalliklar; urbanizatsiya; jismoniy faollik.

Ilmiy soha

Tibbiyot

Iqtibos keltirish

APAAxmedova N.R., Valiyeva S.Sh. (2026). SHAHAR VA QISHLOQ MAKTABLARIDA OVQATLANISH MUHITINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA TAQQOSLOVCHI TAHLIL. Педиатрия, (1), 141-146. https://journals.tnmu.uz/index.php/pspj/article/view/5990
GOST (OAK)Axmedova N.R., Valiyeva S.Sh. SHAHAR VA QISHLOQ MAKTABLARIDA OVQATLANISH MUHITINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA TAQQOSLOVCHI TAHLIL // Педиатрия. – 2026. – № 1. – B. 141-146.
MLAAxmedova N.R., Valiyeva S.Sh. “SHAHAR VA QISHLOQ MAKTABLARIDA OVQATLANISH MUHITINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA TAQQOSLOVCHI TAHLIL.” Педиатрия, (1), 141-146, 2026. https://journals.tnmu.uz/index.php/pspj/article/view/5990
ChicagoAxmedova N.R., Valiyeva S.Sh. “SHAHAR VA QISHLOQ MAKTABLARIDA OVQATLANISH MUHITINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA TAQQOSLOVCHI TAHLIL.” Педиатрия, (1), 141-146 (2026). https://journals.tnmu.uz/index.php/pspj/article/view/5990
HarvardAxmedova N.R., Valiyeva S.Sh (2026) ‘SHAHAR VA QISHLOQ MAKTABLARIDA OVQATLANISH MUHITINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA TAQQOSLOVCHI TAHLIL’, Педиатрия, (1), 141-146. https://journals.tnmu.uz/index.php/pspj/article/view/5990
BibTeX
@article{axmedovanrvaliyevassh2026,
  title = {SHAHAR VA QISHLOQ MAKTABLARIDA OVQATLANISH MUHITINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA TAQQOSLOVCHI TAHLIL},
  author = {Axmedova N.R., Valiyeva S.Sh.},
  journal = {Педиатрия},
  year = {2026},
  number = {1},
  pages = {141-146},
  url = {https://journals.tnmu.uz/index.php/pspj/article/view/5990}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Педиатрия jurnalidan boshqa maqolalar

Педиатрия — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Tibbiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Tibbiyot sohasidagi OAK jurnallari