Xanthoparmelia tinctina lishaynigining ikkilamchi metabolitlari: kimyoviy tuzilishi va biologik ahamiyati

Ibragimov, Alidjan Aminovich, Isakova, Shaxnoza Shuxratovna

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Maqolada Parmeliaceae oilasiga mansub Xanthoparmelia tinctina (Maheu & A. Gillet) Hale lishayniginining ikkilamchi metabolitlari, ularning kimyoviy sinflari, tuzilish xususiyatlari va biologik ahamiyati ilmiy adabiyotlar asosida tizimlashtirildi. Manbalar belgilangan mezonlar bo‘yicha tanlandi, ma’lumotlar ishonchliligi esa uch darajada baholandi: X. tinctinaning o‘ziga oid bevosita ma’lumotlar, Xanthoparmelia turkumining boshqa turlari bo‘yicha ma’lumotlar va tuzilishi yaqin birikmalar bo‘yicha ma’lumotlar. Manbalarga ko‘ra, tur uchun asosiy metabolitlar usnik kislota (dibenzofuran) va salazin kislota (depsidon); konsalazin kislotasi kichik miqdorda, norstiktik va prototsetrarik kislotalari esa ko‘pincha iz miqdorida qayd etilgan. Topilgan yagona bevosita tajriba ma’lumotiga ko‘ra, X. tinctinaning asetonli ekstrakti Candida albicans planktonik hujayralariga ta’sir qilmagan (MIK > 100 µg/ml), biroq biofilm (mikroorganizmlarning sirtga birikib, hujayradan tashqari matritsa ichida hosil qilgan jamoaviy tuzilmasi)yetilishini (IC50 6,25 µg/ml, 48 soat) va shakllangan biofilmni (IC50 100 µg/ml) susaytirgan. Boshqa turlarda olingan natijalar X. tinctina uchun farmakologik dalil sifatida talqin qilinmadi. Kelgusi tadqiqotlar uchun HPLC-DAD va LC-MS/MS yordamida kimyoviy profilni aniqlash, so‘ngra sof ajratilgan birikmalarning biologik faolligini standartlashtirilgan bioassaylar yordamida baholashni o‘z ichiga olgan izchil tadqiqot yondashuvi taklif etildi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarIbragimov, Alidjan Aminovich, Isakova, Shaxnoza Shuxratovna
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-10-10
Jild8
Son9
Betlar2105-2118
TilO‘zbek
DOI10.70728/a.series.tab.v08.i09.273
Indeksga qo‘shilgan2026-10-11

DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i09.273 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Xanthoparmelia tinctina, lishaynik, ikkilamchi metabolitlar, usnik kislotasi, salazin kislotasi, depsidonlar, kimyotaksonomiya, biofilm.

Iqtibos keltirish

APAIbragimov, Alidjan Aminovich, & Isakova, Shaxnoza Shuxratovna (2026). XANTHOPARMELIA TINCTINA LISHAYNIGINING IKKILAMCHI METABOLITLARI: KIMYOVIY TUZILISHI VA BIOLOGIK AHAMIYATI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2105-2118. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.273
GOST (OAK)Ibragimov, Alidjan Aminovich, Isakova, Shaxnoza Shuxratovna XANTHOPARMELIA TINCTINA LISHAYNIGINING IKKILAMCHI METABOLITLARI: KIMYOVIY TUZILISHI VA BIOLOGIK AHAMIYATI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 9. – B. 2105-2118. – DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i09.273.
MLAIbragimov, Alidjan Aminovich, and Isakova, Shaxnoza Shuxratovna. “XANTHOPARMELIA TINCTINA LISHAYNIGINING IKKILAMCHI METABOLITLARI: KIMYOVIY TUZILISHI VA BIOLOGIK AHAMIYATI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2105-2118, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.273
ChicagoIbragimov, Alidjan Aminovich, and Isakova, Shaxnoza Shuxratovna. “XANTHOPARMELIA TINCTINA LISHAYNIGINING IKKILAMCHI METABOLITLARI: KIMYOVIY TUZILISHI VA BIOLOGIK AHAMIYATI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2105-2118 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.273
HarvardIbragimov, Alidjan Aminovich, and Isakova, Shaxnoza Shuxratovna (2026) ‘XANTHOPARMELIA TINCTINA LISHAYNIGINING IKKILAMCHI METABOLITLARI: KIMYOVIY TUZILISHI VA BIOLOGIK AHAMIYATI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2105-2118. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.273
BibTeX
@article{ibragimovalidjanaminovich2026,
  title = {XANTHOPARMELIA TINCTINA LISHAYNIGINING IKKILAMCHI METABOLITLARI: KIMYOVIY TUZILISHI VA BIOLOGIK AHAMIYATI},
  author = {Ibragimov, Alidjan Aminovich and Isakova, Shaxnoza Shuxratovna},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {9},
  pages = {2105-2118},
  doi = {10.70728/a.series.tab.v08.i09.273},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.273}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Ibragimov, Alidjan Aminovich — boshqa maqolalari