Boshqa turkiy tillarda boʻlgani kabi oʻzlashma so‘zlar qozoq tilining shakllanishiga ham sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Eronning turkiy oʻlkalar bilan geografik yaqinligi forscha soʻzlarning qozoq va boshqa turkiy tillarga ilk davrlardayoq kirib kelishiga zamin yaratgan. Arabcha soʻzlar esa turkiy xalqlarning Islom dinini qabul qilishi natijasida qozoq tili leksikasidan mustahkam oʻrin olgan. Fors tili elementlarining qozoq tilida oʻzlashishi, asosan, oʻzaro savdo, urushlar va siyosiy-diplomatik aloqalar kabi omillar bilan bogʻliq. Vaqt oʻtishi bilan bu oʻzlashmalar qozoq tilining oʻziga xos imlo va talaffuz meʼyorlariga moslashib, tildagi fonetik qoliplarga boʻysundirilgan. Bu moslashuv jarayoni nafaqat arab va fors, balki rus tilidan kirgan soʻzlarning ham qozoq tili grammatikasi va talaffuziga uygʻunlashishini taʼminlagan. Shu sababli, qozoq tilidagi oʻzlashma soʻzlarning ham maʼno, ham tovush tizimida tub oʻzgarishlar koʻzga tashlanadi. Mazkur tadqiqotda qozoq tilining janubiy shevalarida qoʻllaniladigan arab, fors va rus tillariga oid soʻzlarning tilga kirib kelish yoʻllari, ularning til qurilishiga adaptatsiyasi hamda fonetik va semantik oʻzgarishlarining sabablari tahlil qilinadi. Tadqiqot asrlar davomida qoʻshnichilik va ijtimoiy-siyosiy aloqalar natijasida yuzaga kelgan lisoniy taʼsirlarning qozoq tilidagi aksini yoritishga qaratilgan.
| Mualliflar | ZH.Ibragimov, D.Dadashov |
|---|---|
| Jurnal | Adabiy meros |
| Nashr sanasi | 2026-03-26 |
| Son | 1 |
| Betlar | 96-103 |
| DOI | 10.67822/vc4gz706 |
DOI: 10.67822/vc4gz706 · Maqolaning asl sahifasi · PDF
Mazkur matnda punktuatsiya tushunchasining nazariy asoslari, uning lingvistik mohiyati hamda yozma nutqdagi funksional ahamiyati keng yoritilgan. Tinish belgilarining grafematik tabiatga mansubligi, ularning grammatik…
Mazkur maqolada o‘zbek xalq dostonchiligi namunasiga mansub “Malla savdogar” dostonida shomonlik e’tiqodlariga oid arxaik tasavvurlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda dostonning turli baxshilar tomonidan kuylangan…
Mazkur maqolada qoraqalpoq xalq maqollaridagi “ona” konseptining semantik, lingvokulturologik va kognitiv xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida “ana”, “shеshе”, “apa”, “áje”, “aya” kabi “ona” ma’nosini…
Ushbu maqolada Aleksandr Faynbergning o‘zbek hamda jahon adabiyotidagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Shoirning hayoti, ijodiy faoliyati, she’riyatining badiiy xususiyatlari va tarjimonlik mahorati keng…
Maqola Abduqodir Hayitmetovning o‘zbek adabiyotshunosligi rivojiga qo‘shgan salmoqli hissasini ko‘rsatishga bag‘ishlangan. Abduqodir Hayitmetovning ilmiy merosi yaxlit holda olinadigan bo‘lsa, uning nafaqat…
Alisher Navoiy asarlarini o‘rganish va nashr etish borasida Turkiyada salmoqli ishlar amalga oshirilgan. Hatto Turkiyadagi navoiyshunoslik alohida fan tarmog‘i sifatida ilgariroq shakllangani va yaxshi rivoj topganini…
Mazkur maqolada ingliz tilidagi WordNet leksik ma’lumotlar bazasi mukammal tezaurus namunasi sifatida tahlil qilinadi. Unda WordNet’ning yaratilish tarixi, tuzilishi, asosiy birliklari – synsetlar, shuningdek…
Fundamental tadqiqotlar odatda xarakter xususiyatiga ko‘ra muayyan fan sohasi doirasida chegaralanadi. Jumladan, adabiy manbalar adabiyotshunoslik tizimidagi nazariy, amaliy qonuniyatlar asosida o‘rganiladi. Ammo…
Ushbu maqolada “Kifoyatun-nahv fi ilmil-e’rob” asarining turli qo‘lyozma nusxalarida (A, B, S, D, F, E) keltirilgan Qur’on oyatlari va hadis iqtiboslarining qiyosiy-tekstologik tahlili taqdim etilgan. Tadqiqot davomida…
Kognitiv tilshunoslik sohasining asosiy termini konsept hisoblanadi. Tilda mavjud konseptlar turli davrlarda turlicha talqin qilinishi mumkin. Mumtoz adabiyotdagi konseptlar tahlili hozirgi kunda tilda mavjud…