Qozoq shevalaridagi oʻzlashma soʻzlarda kuzatiladigan fonetik hodisalar / kazak ağizlarinda alinti keli̇melerde görülen ses olaylari

ZH.Ibragimov, D.Dadashov

Adabiy meros · 2026-yil

Annotatsiya

Boshqa turkiy tillarda boʻlgani kabi oʻzlashma so‘zlar qozoq tilining shakllanishiga ham sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Eronning turkiy oʻlkalar bilan geografik yaqinligi forscha soʻzlarning qozoq va boshqa turkiy tillarga ilk davrlardayoq kirib kelishiga zamin yaratgan. Arabcha soʻzlar esa turkiy xalqlarning Islom dinini qabul qilishi natijasida qozoq tili leksikasidan mustahkam oʻrin olgan. Fors tili elementlarining qozoq tilida oʻzlashishi, asosan, oʻzaro savdo, urushlar va siyosiy-diplomatik aloqalar kabi omillar bilan bogʻliq. Vaqt oʻtishi bilan bu oʻzlashmalar qozoq tilining oʻziga xos imlo va talaffuz meʼyorlariga moslashib, tildagi fonetik qoliplarga boʻysundirilgan. Bu moslashuv jarayoni nafaqat arab va fors, balki rus tilidan kirgan soʻzlarning ham qozoq tili grammatikasi va talaffuziga uygʻunlashishini taʼminlagan. Shu sababli, qozoq tilidagi oʻzlashma soʻzlarning ham maʼno, ham tovush tizimida tub oʻzgarishlar koʻzga tashlanadi. Mazkur tadqiqotda qozoq tilining janubiy shevalarida qoʻllaniladigan arab, fors va rus tillariga oid soʻzlarning tilga kirib kelish yoʻllari, ularning til qurilishiga adaptatsiyasi hamda fonetik va semantik oʻzgarishlarining sabablari tahlil qilinadi. Tadqiqot asrlar davomida qoʻshnichilik va ijtimoiy-siyosiy aloqalar natijasida yuzaga kelgan lisoniy taʼsirlarning qozoq tilidagi aksini yoritishga qaratilgan.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarZH.Ibragimov, D.Dadashov
JurnalAdabiy meros
NashriyotAlisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi
ISSN2181-1320, 3093-916X
Nashr sanasi2026-03-26
Son1
Betlar96-103
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
DOI10.67822/vc4gz706
Indeksga qo‘shilgan2026-09-02

DOI: 10.67822/vc4gz706 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAZH.Ibragimov, & D.Dadashov (2026). QOZOQ SHEVALARIDAGI OʻZLASHMA SOʻZLARDA KUZATILADIGAN FONETIK HODISALAR / KAZAK AĞIZLARINDA ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI. Adabiy meros, (1), 96-103. https://doi.org/10.67822/vc4gz706
GOST (OAK)ZH.Ibragimov, D.Dadashov QOZOQ SHEVALARIDAGI OʻZLASHMA SOʻZLARDA KUZATILADIGAN FONETIK HODISALAR / KAZAK AĞIZLARINDA ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI // Adabiy meros. – 2026. – № 1. – B. 96-103. – DOI: 10.67822/vc4gz706.
MLAZH.Ibragimov, and D.Dadashov. “QOZOQ SHEVALARIDAGI OʻZLASHMA SOʻZLARDA KUZATILADIGAN FONETIK HODISALAR / KAZAK AĞIZLARINDA ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI.” Adabiy meros, (1), 96-103, 2026. https://doi.org/10.67822/vc4gz706
ChicagoZH.Ibragimov, and D.Dadashov. “QOZOQ SHEVALARIDAGI OʻZLASHMA SOʻZLARDA KUZATILADIGAN FONETIK HODISALAR / KAZAK AĞIZLARINDA ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI.” Adabiy meros, (1), 96-103 (2026). https://doi.org/10.67822/vc4gz706
HarvardZH.Ibragimov, and D.Dadashov (2026) ‘QOZOQ SHEVALARIDAGI OʻZLASHMA SOʻZLARDA KUZATILADIGAN FONETIK HODISALAR / KAZAK AĞIZLARINDA ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI’, Adabiy meros, (1), 96-103. https://doi.org/10.67822/vc4gz706
BibTeX
@article{zhibragimov2026,
  title = {QOZOQ SHEVALARIDAGI OʻZLASHMA SOʻZLARDA KUZATILADIGAN FONETIK HODISALAR / KAZAK AĞIZLARINDA ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI},
  author = {ZH.Ibragimov and D.Dadashov},
  journal = {Adabiy meros},
  year = {2026},
  number = {1},
  pages = {96-103},
  doi = {10.67822/vc4gz706},
  url = {https://doi.org/10.67822/vc4gz706}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Adabiy meros jurnalidan boshqa maqolalar

Adabiy meros — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari