Tilshunoslikda “Konsept” tushunchasi: nazariy asoslar va lingvokulturologik talqinlar

Zarina Shodimuradovna, Mamatova

Science time · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada zamonaviy tilshunoslikdagi eng muhim nazariy kategoriyalardan biri hisoblangan “konsept” tushunchasining shakllanish tarixi, ilmiy-nazariy asoslari hamda lingvokulturologik talqinlari har tomonlama tahlil qilinadi. Tadqiqot kognitiv tilshunoslik paradigmasi doirasida konseptning inson tafakkuri, til tizimi va milliy madaniyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqligini ochib berishga qaratilgan. Ishda G. Lakoff, M. Johnson, S. Askoldov, D. Lixachev, Yu. Stepanov, Z. Popova, I. Sternin, A. Wierzbicka, N. Arutyunova, V. Maslova kabi olimlarning konseptologiya sohasidagi ilmiy qarashlari umumlashtiriladi hamda zamonaviy lingvokulturologik yondashuvlar tahlil etiladi. Konseptning nominativ, semantik, emotsional va aksiologik qatlamlardan iborat murakkab tuzilishga egaligi asoslanadi. Maqolada konseptning semantik maydon nazariyasi bilan aloqasi, shuningdek, antropotsentrik paradigma doirasidagi tadqiqotlardagi o‘rni yoritiladi. O‘zbek tilidagi “do‘stlik”, “mehmondo‘stlik” va “o‘lim” kabi konseptlar misolida ularning milliy mentalitetni, ijtimoiy qadriyatlar tizimini va madaniy stereotiplarni aks ettiruvchi lingvistik hamda nolingvistik birliklar majmui sifatidagi xususiyatlari ko‘rsatib beriladi. Leksikografik, etnolingvistik, kontekstual, assotsiativ va qiyosiy metodlar asosida olib borilgan talqinlar konseptologik tahlilning metodologik samaradorligini tasdiqlaydi. Xulosa sifatida, konsept zamonaviy tilshunoslikda til, tafakkur va madaniyat birligini mujassamlashtiruvchi markaziy ilmiy kategoriya bo‘lib, milliy dunyoqarashni anglash, madaniyatlararo kommunikatsiyani rivojlantirish hamda tarjimashunoslik va til o‘qitish metodikasini takomillashtirishda muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qilishi yoritib beriladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarZarina Shodimuradovna, Mamatova
JurnalScience time
NashriyotАжиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институти
ISSN2992-8850
Nashr sanasi2026-01-15
Jild4
Son1
Betlar98-102
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
DOI10.66345/stj.v4i1.4765
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.66345/stj.v4i1.4765 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

konsept, kognitiv tilshunoslik, lingvokulturologiya, milliy mentalitet, semantik maydon, konseptual metafora, antropotsentrik paradigma, madaniy kod, madaniyatlararo muloqot, o‘zbek tilshunosligi.

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAZarina Shodimuradovna, Mamatova (2026). TILSHUNOSLIKDA “KONSEPT” TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK TALQINLAR. Science time, 4(1), 98-102. https://doi.org/10.66345/stj.v4i1.4765
GOST (OAK)Zarina Shodimuradovna, Mamatova TILSHUNOSLIKDA “KONSEPT” TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK TALQINLAR // Science time. – 2026. – T. 4, № 1. – B. 98-102. – DOI: 10.66345/stj.v4i1.4765.
MLAZarina Shodimuradovna, Mamatova. “TILSHUNOSLIKDA “KONSEPT” TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK TALQINLAR.” Science time, 4(1), 98-102, 2026. https://doi.org/10.66345/stj.v4i1.4765
ChicagoZarina Shodimuradovna, Mamatova. “TILSHUNOSLIKDA “KONSEPT” TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK TALQINLAR.” Science time, 4(1), 98-102 (2026). https://doi.org/10.66345/stj.v4i1.4765
HarvardZarina Shodimuradovna, Mamatova (2026) ‘TILSHUNOSLIKDA “KONSEPT” TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK TALQINLAR’, Science time, 4(1), 98-102. https://doi.org/10.66345/stj.v4i1.4765
BibTeX
@article{zarinashodimuradovnamamatova2026,
  title = {TILSHUNOSLIKDA “KONSEPT” TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK TALQINLAR},
  author = {Zarina Shodimuradovna, Mamatova},
  journal = {Science time},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {1},
  pages = {98-102},
  doi = {10.66345/stj.v4i1.4765},
  url = {https://doi.org/10.66345/stj.v4i1.4765}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Science time jurnalidan boshqa maqolalar

Science time — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari