Color terminology constitutes a fundamental component of human cognition and linguistic categorization. Among basic color terms, red occupies a central position across cultures due to its strong physiological, emotional, and symbolic associations. This study provides a diachronic and cognitive-semantic analysis of the Uzbek lexeme qizil and the English lexeme red. Drawing upon historical linguistics, comparative philology, cognitive semantics, and linguacultural theory, the research examines early attestations from the Avesta, Old Turkic inscriptions, classical Uzbek poetry, Old English texts including Beowulf, and etymological dictionaries. The findings reveal that despite belonging to genetically unrelated language families (Turkic and Indo-European), both lexemes share a universal semantic core rooted in blood and fire imagery. Over time, metaphorical extensions developed toward domains of war, sacrifice, sacredness, beauty, morality, and socio-political symbolism. The study contributes to cross-linguistic color research by demonstrating convergent semantic evolution shaped by embodied cognition and cultural conceptualization.
| Mualliflar | Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар |
| Nashriyot | Қўқон давлат педагогика институти |
| ISSN | 3030-3958 |
| Nashr sanasi | 2026-06-05 |
| Jild | 8 |
| Son | 04 |
| Betlar | 215-220 |
| Til | Ingliz |
| Ilmiy soha | Psixologiya |
| DOI | 10.70728/b.series.v08.i04.029 |
| Indeksga qo‘shilgan | 2026-08-27 |
DOI: 10.70728/b.series.v08.i04.029 · Maqolaning asl sahifasi
color semantics, etymology, cognitive linguistics, qizil, red, diachronic analysis, linguacultural perspective.
| APA | Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi (2026). A DIACHRONIC AND COGNITIVE-SEMANTIC TUDY OF THE LEXEME “RED” IN UZBEK AND ENGLISH. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(04), 215-220. https://doi.org/10.70728/b.series.v08.i04.029 |
|---|---|
| GOST (OAK) | Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi A DIACHRONIC AND COGNITIVE-SEMANTIC TUDY OF THE LEXEME “RED” IN UZBEK AND ENGLISH // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 04. – P. 215-220. – DOI: 10.70728/b.series.v08.i04.029. |
| MLA | Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi. “A DIACHRONIC AND COGNITIVE-SEMANTIC TUDY OF THE LEXEME “RED” IN UZBEK AND ENGLISH.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(04), 215-220, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.v08.i04.029 |
| Chicago | Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi. “A DIACHRONIC AND COGNITIVE-SEMANTIC TUDY OF THE LEXEME “RED” IN UZBEK AND ENGLISH.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(04), 215-220 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.v08.i04.029 |
| Harvard | Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi (2026) ‘A DIACHRONIC AND COGNITIVE-SEMANTIC TUDY OF THE LEXEME “RED” IN UZBEK AND ENGLISH’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(04), 215-220. https://doi.org/10.70728/b.series.v08.i04.029 |
| BibTeX | @article{sodikovamalokhatkhonolimjonkizi2026,
title = {A DIACHRONIC AND COGNITIVE-SEMANTIC TUDY OF THE LEXEME “RED” IN UZBEK AND ENGLISH},
author = {Sodikova, Malokhatkhon Olimjon kizi},
journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
year = {2026},
volume = {8},
number = {04},
pages = {215-220},
doi = {10.70728/b.series.v08.i04.029},
url = {https://doi.org/10.70728/b.series.v08.i04.029}
} |
Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash
Emotiv nutq va kommunikativ intensiyaning o‘zaro munosabati zamonaviy tilshunoslik va lingvopragmatikada chuqur o‘rganilib, ilmiy izlanishlar doirasida muhim mavzu sifatida e’tirof etilmoqda. Nutq - inson tafakkuri…
В данной статье рассматриваются особенности функционирования эвфемизмов в повседневной речи подростков. Особое внимание уделяется прагматическим и социолингвистическим аспектам использования эвфемизмов, а также их роли…
Mazkur maqolada koreys va o‘zbek tillarining leksik-semantik tizimi qiyosiy-tipologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda tillarning genealogik mansubligi, morfologik tuzilishi, so‘z yasalish mexanizmlari va…
Mazkur tadqiqotda ingliz va o‘zbek tillaridagi “child” – “bola / farzand” qarindoshlik atamasining funksional-semantik xususiyatlari tahlil qilinadi. Unda leksemaning semantik tuzilmasida “o‘g‘il bola” va “qiz bola”…
Mazkur maqolada badiiy matnni lingvopoetik jihatdan tahlil qilishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda til birliklarining estetik va semantik funksiyalari, xususan, sinonimik birliklarning badiiy…
This article is written about the structural and grammatical analysis of compound sentences in English and the Uzbek language. Furthermore, it highlighted that the clause structure of English compound sentences reflects…
Ushbu maqolada Furqat ijodiga Fuzuliy she’riyatining ta’siri muammosi ko‘rib chiqiladi. Xususan, Furqatning muxammasi Fuzuliy g‘azali asosida yaratilgani, bu asarda Fuzuliy an’analarining o‘zbek she’riyatida o‘ziga xos…
This article offers a comparative analysis of how the linguocultural code is activated in the paremiological funds of English and Uzbek. The main purpose is to identify which cultural scripts, evaluative orientations…
Ushbu maqolada so‘z yasash, qo‘shimchalar va morfemalar orqali ma’no yaratish masalalari ilmiy asosda yoritilgan. Unda morfemika - so‘zning ma’noli qismlari haqidagi ta’limot sifatida talqin qilinib, morfemaning eng…
It is known that Southern American English is considered as a linguistically rich and socially meaningful variety of American English, characterized by distinctive phonological and prosodic features. Furthermore, while…
Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi
Maqolada 2028-yilgi Olimpiya o‘yinlariga saralash davri sharoitida malakali dzyudochilarni xalqaro musobaqalarga tayyorlash tizimini takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. O‘zbekiston terma jamoasining…
Maqolada malakali dzyudochilarni tayyorlashda texnik-taktik mahoratni takomillashtirish mexanizmlariga innovatsion yondashuv asoslab berilgan. O‘zbekiston terma jamoasining 2023–2025-yillardagi jahon chempionatlaridagi…
В тезисе рассматриваются онлайн-проекты как эффективный механизм формирования профессиональных навыков у будущих учителей русского языка в условиях цифровизации образования. Анализируются возможности проектной…
Maqolada ingliz tilini o‘qitishda turli metodlarning elementlarini o‘quv maqsadi asosida uyg‘unlashtirish masalasi nazariy va metodik jihatdan ko‘rib chiqiladi. Aralash metod tushunchasi miqdoriy va sifat tadqiqotlarini…
Maqolada sun’iy intellekt (SI) ta’sirida ta’lim paradigmasining raqamli bosqichdan intellektual transformatsiya bosqichiga o‘tishi, o‘qituvchi va o‘quvchi rollarining o‘zgarishi hamda inson markazli yondashuv sharoitida…
Har bir bola dunyoni o‘ziga xos tarzda his qiladi, anglaydi va kashf etadi. Autizm spektri buzilishi bo‘lgan bolalar uchun esa atrof-muhitdagi tovushlar, yorug‘lik, teginish va harakatlar turlicha sezilishi mumkin. Shu…