Mazkur tadqiqot “vaqt” konseptining ingliz va o‘zbek tillarida til-tafakkur-madaniyat kesishmasida qanday modellashtirilishini lingvomadaniy (linguocultural) yondashuv asosida qiyosiy yoritadi. Zamonaviy kognitiv lingvistika vaqtni bevosita kuzatilmaydigan abstrakt domen sifatida ko‘radi; shu bois u ko‘pincha fazo, harakat, resurs, me’yor, tabiat sikllari kabi tajribaviy domenlar orqali “ko‘rinadigan” qilinadi. Turli fanlar kesishmasidagi sharhlar vaqt tushunchalarining, ayniqsa, “fazoviylashtirilgan vaqt” (space-time mapping) mexanizmlarining til, imo-ishora, madaniy amaliyot va psixologik tajriba bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Tadqiqotda lingvomadaniy model “yadro-yaqin periferiyа-uzoqqa cho‘zilgan periferiyа” tamoyili bo‘yicha talqin qilinadi: yadro qatlamda leksik-semantik belgilash (vaqt, payt, zamon; time, moment, era), yaqin periferiyada paremiologiya va frazeologiya (maqol, matal, idiom), uzoq periferiyada esa diskursiv va pragmatik me’yorlar (punktuallik, “erta-kech” qadri, rejalash uslubi) tahlil qilinadi. Empirik qismda ochiq manbalardagi paremiologik birliklar va idiomatik ifodalar asosida tuzilgan mini-korpus (n=240; har til bo‘yicha 120 birlik) MIP (Metaphor Identification Procedure) kabi tekshiriladigan usulga tayanib konseptual metafora va freymlar bo‘yicha kodlandi. Natijalarda ingliz tilida vaqtning resurs/kapital sifatida konseptuallashuvi (“TIME IS MONEY” tipidagi ramkalar) nisbatan yuqori ulush ko‘rsatishi, o‘zbek tilida esa vaqtning “fursat”, “baraka”, “sikl” va “qadr” bilan bog‘langan freymlari faolroq ekani aniqlanadi. Qiyosiy tahlil tarjima, til o‘qitish va madaniyatlararo muloqot uchun amaliy xulosalar beradi.
| Mualliflar | Suxrobjon Baxtiyor o‘g‘li, Rahimov, Sobir Bektashevich, Bazarov |
|---|---|
| Jurnal | World of Philology |
| Nashr sanasi | 2026-03-18 |
| Jild | 5 |
| Son | 02 |
| Betlar | 232-239 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.70728/phil.v05.i02.037 |
DOI: 10.70728/phil.v05.i02.037 · Maqolaning asl sahifasi
konsept, lingvomadaniyat, temporallik, paremiologiya, frazeologiya, konseptual metafora, fazoviylashtirilgan vaqt, qiyosiy tahlil, MIP
This article examines the theoretical foundations of pragmatics in advertising discourse from conceptual and functional perspectives. The study explores how pragmatic theory explains the communicative mechanisms…
The cognitive effects of bilingualism among students’ university are the research focus of this study with particular emphasis on metalinguistic awareness and creative thinking skills. The ability to communicate…
Ushbu maqolada Sharq va G‘arb mutafakkirlarining yoshlarimiz tarbiyasi haqidagi qarashlari qiyosiy tahlil qilinadi. Xususan, Sharq allomalari bo‘lgan- Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Alisher…
Mazkur maqola nemis tili o‘qitish metodikasida raqamli platformalarning (LMS, mobil ilovalar, interfaol veb-resurslar) og‘zaki nutq kompetensiyasini shakllantirishdagi o‘rnini tadqiq etadi. Maqolada nemis tilining…
Ushbu ilmiy tadqiqot obyekti sifatida qarama-qarshilik ifodalovchi stilistik figuralar tanlab olingan bo‘lib, ularning shakllanishi, tilshunoslik, falsafa va ijtimoiy mavzularda qo‘llanilishi, turli xil davrlarda…
Ushbu maqola turli madaniyatlarda hazil va yumorning lingvistik ifodalanishi va uni idrok etish mexanizmlarini qiyosiy o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy e’tibori ingliz, rus va o‘zbek tillarida hazil…
the article examines the sociolinguistic and cultural significance of wedding invitations in Uzbek and English-speaking contexts. It argues that although invitations appear simple and decorative, they function as…
Medical terminology represents a highly specialized subsystem of language characterized by precision, systematic organization, and internationalization. The lexical-semantic features of medical terms reflect historical…
В статье рассматривается концепт «родина» в русских и узбекских пословицах с позиции лингвокультурологии. Применялись методы лингвокультурологического анализа, сопоставительного и описательного подходов…
Ushbu maqolada paralingvistika fanining shakllanishi, nazariy asoslari hamda kommunikativ jarayondagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda paralingvistik vositalarning lingvistik birliklar bilan o‘zaro munosabati, ularning…