Ekologik omillar asosida hududlarni barqaror rivojlantirishning fazoviy-axborot modellarini takomillashtirish (Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Orolbo‘yi misolida)

Reymova , Gulmira

Муҳандислик ва Иқтисодиёт · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada ekologik omillarni kompleks hisobga olgan holda hududlarni barqaror rivojlantirishning zamonaviyfazoviy-axborot modellarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot Qoraqalpog‘iston Respublikasiva Orolbo‘yi hududlari misolida olib borilib, mintaqada yuz berayotgan ekologik transformatsiyalar, xususan, Orol dengizi qisqarishinatijasida vujudga kelgan ekologik vaziyatning murakkablashuvi, yer va suv resurslari holatida salbiy o‘zgarishlarning kuzatilishi,cho‘llanish jarayonlarining kuchayishi hamda iqlim o‘zgarishlarining hududiy rivojlanishga ta’siri chuqur tahlil qilingan. Tadqiqotningdolzarbligi hududiy boshqaruv tizimlarida ekologik xavflarni oldindan baholash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish vabarqaror rivojlanishni ta’minlash uchun ilg‘or raqamli texnologiyalar asosida qaror qabul qilish mexanizmlarini takomillashtirishzarurati bilan belgilanadi.Maqolada barqaror rivojlanish, geoinformatsion modellashtirish, ekologik monitoring va raqamli transformatsiya yo‘nalishlaridagimahalliy hamda xorijiy ilmiy tadqiqotlar tahliliga tayangan holda geografik axborot tizimlari (GIS), Yerni masofadan zondlash(Remote Sensing), Ashyolar interneti (IoT), sun’iy intellekt (AI), katta ma’lumotlar (Big Data) texnologiyalari hamda qaror qabulqilishni qo‘llab-quvvatlovchi intellektual tizimlarni o‘zaro integratsiyalashga asoslangan ko‘p qatlamli fazoviy-axborot modeli ishlabchiqilgan. Taklif etilgan model ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yagona axborot makonida birlashtirish orqali hududiyrivojlanish jarayonlarini kompleks baholash va prognozlash imkoniyatini yaratadi.Tadqiqot metodologiyasi ma’lumotlarni yig‘ish va raqamlashtirish, geofazoviy ma’lumotlarni integratsiyalash, ekologik indikatorlarnitahlil qilish, mashinaviy o‘qitish algoritmlari asosida prognozlash hamda natijalarni vizualizatsiya qilish bosqichlarini qamraboladi. Shuningdek, ekologik jarayonlarning dinamikasini modellashtirish orqali suv resurslari taqsimoti, yer degradatsiyasi, o‘simlikqoplami o‘zgarishi va ekologik xavf zonalarini aniqlash imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan.Tadqiqot natijalari integratsiyalashgan fazoviy-axborot yondashuvi ekologik monitoring tizimlarining aniqligi va tezkorligini oshirish,tabiiy va antropogen xavflarni prognozlash, hududlarning ekologik barqarorligini baholash hamda boshqaruv organlari tomonidanasoslangan strategik qarorlar qabul qilish samaradorligini sezilarli darajada yaxshilashini ko‘rsatdi. Taklif etilgan model Orolbo‘yihududlarida ekologik muammolarni kamaytirish, tabiiy resurslardan samarali foydalanish va hududlarning uzoq muddatli barqarorrivojlanishini ta’minlashga xizmat qiluvchi ilmiy-amaliy vosita sifatida tavsiya etiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarReymova , Gulmira
JurnalМуҳандислик ва Иқтисодиёт
NashriyotПлеханов номидаги Россия иқтисодиёти университетининг Тошкент шаҳридаги филиали
ISSN3060-463X, 3060-463X
Nashr sanasi2026-06-01
Jild4
Son6
TilO‘zbek
Ilmiy sohaTexnika
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

barqaror rivojlanish, fazoviy-axborot modeli, geografik axborot tizimi (GIS), Orolbo‘yi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, ekologik monitoring, masofadan zondlash, sun’iy intellekt, IoT, geoma’lumotlar, ekologik xavflar, hududiy boshqaruv

Ilmiy soha

Texnika

Iqtibos keltirish

APAReymova , Gulmira (2026). EKOLOGIK OMILLAR ASOSIDA HUDUDLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING FAZOVIY-AXBOROT MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI VA OROLBO‘YI MISOLIDA). Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3437
GOST (OAK)Reymova , Gulmira EKOLOGIK OMILLAR ASOSIDA HUDUDLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING FAZOVIY-AXBOROT MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI VA OROLBO‘YI MISOLIDA) // Муҳандислик ва Иқтисодиёт. – 2026. – T. 4, № 6.
MLAReymova , Gulmira. “EKOLOGIK OMILLAR ASOSIDA HUDUDLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING FAZOVIY-AXBOROT MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI VA OROLBO‘YI MISOLIDA).” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6), 2026. https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3437
ChicagoReymova , Gulmira. “EKOLOGIK OMILLAR ASOSIDA HUDUDLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING FAZOVIY-AXBOROT MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI VA OROLBO‘YI MISOLIDA).” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6) (2026). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3437
HarvardReymova , Gulmira (2026) ‘EKOLOGIK OMILLAR ASOSIDA HUDUDLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING FAZOVIY-AXBOROT MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI VA OROLBO‘YI MISOLIDA)’, Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3437
BibTeX
@article{reymovagulmira2026,
  title = {EKOLOGIK OMILLAR ASOSIDA HUDUDLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING FAZOVIY-AXBOROT MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH (QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI VA OROLBO‘YI MISOLIDA)},
  author = {Reymova , Gulmira},
  journal = {Муҳандислик ва Иқтисодиёт},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {6},
  url = {https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3437}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Муҳандислик ва Иқтисодиёт jurnalidan boshqa maqolalar

Муҳандислик ва Иқтисодиёт — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Reymova , Gulmira — boshqa maqolalari

Texnika sohasidagi boshqa maqolalar

Texnika sohasidagi OAK jurnallari