Generativ AI asosidagi algoritmik narx belgilash mexanizmlari: raqobat iqtisodiyotida monopollashuv xavfi, baho bo‘yicha sozlashuv muammolari va antimonopol tartibga solish

Kendjayeva , Dildora, Abdumannopova , Shirin

Муҳандислик ва Иқтисодиёт · 2026-yil

Annotatsiya

Generativ sun’iy intellekt (GenAI) va mashinali o‘qitishga asoslangan algoritmik narx belgilash (AP — AlgorithmicPricing) mexanizmlarining raqobat iqtisodiyotida yuzaga keltirayotgan monopollashuv va baholar bo‘yicha yashirinkelishuv (tacit collusion) xavflari hamda ularni antimonopol tartibga solish masalalari kompleks tahlil qilinadi. Q-learning,chuqur mustahkamlash orqali o‘qitish (Deep Reinforcement Learning — Deep RL) va katta til modellari (Large LanguageModels — LLM) asosidagi AP algoritmlarining iqtisodiy ta’siri baholanadi. Calvano et al. (2020, AER), Assad et al.(2024, JPE), Fish et al. (2024) tadqiqotlari hamda AQSh Adliya vazirligining RealPage kompaniyasiga qarshi ishi (DOJv. RealPage, 2024–2025) misolida AP tizimlarining Nash muvozanatidan yuqori bo‘lgan supraraqobatbardosh narxlarnishakllantirishi va ikki tomonlama bozorlarda tarmoq tashqi ta’sirlari orqali yashirin kelishuvlarni kuchaytirishi empirik dalillarasosida yoritiladi. Antimonopol tartibga solishning to‘rtta asosiy yondashuvi qiyosiy tahlil qilinib, O‘zbekiston raqamliiqtisodiyoti sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan to‘rt bosqichli antimonopol nazorat va tatbiq etish modeli taklif qilinadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarKendjayeva , Dildora, Abdumannopova , Shirin
JurnalМуҳандислик ва Иқтисодиёт
NashriyotПлеханов номидаги Россия иқтисодиёти университетининг Тошкент шаҳридаги филиали
ISSN3060-463X, 3060-463X
Nashr sanasi2026-06-01
Jild4
Son6
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

algoritmik narx belgilash, yashirin kelishuv (tacit collusion), generativ sun’iy intellekt, antimonopol tartibga solish, Q-learning, katta til modellari, oligopoliya, Nash muvozanati, EU AI Act, RealPage, raqamli iqtisodiyot, raqobat siyosati, supraraqobatbardosh narxlar.

Iqtibos keltirish

APAKendjayeva , Dildora, & Abdumannopova , Shirin (2026). GENERATIV AI ASOSIDAGI ALGORITMIK NARX BELGILASH MEXANIZMLARI: RAQOBAT IQTISODIYOTIDA MONOPOLLASHUV XAVFI, BAHO BO‘YICHA SOZLASHUV MUAMMOLARI VA ANTIMONOPOL TARTIBGA SOLISH. Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3404
GOST (OAK)Kendjayeva , Dildora, Abdumannopova , Shirin GENERATIV AI ASOSIDAGI ALGORITMIK NARX BELGILASH MEXANIZMLARI: RAQOBAT IQTISODIYOTIDA MONOPOLLASHUV XAVFI, BAHO BO‘YICHA SOZLASHUV MUAMMOLARI VA ANTIMONOPOL TARTIBGA SOLISH // Муҳандислик ва Иқтисодиёт. – 2026. – T. 4, № 6.
MLAKendjayeva , Dildora, and Abdumannopova , Shirin. “GENERATIV AI ASOSIDAGI ALGORITMIK NARX BELGILASH MEXANIZMLARI: RAQOBAT IQTISODIYOTIDA MONOPOLLASHUV XAVFI, BAHO BO‘YICHA SOZLASHUV MUAMMOLARI VA ANTIMONOPOL TARTIBGA SOLISH.” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6), 2026. https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3404
ChicagoKendjayeva , Dildora, and Abdumannopova , Shirin. “GENERATIV AI ASOSIDAGI ALGORITMIK NARX BELGILASH MEXANIZMLARI: RAQOBAT IQTISODIYOTIDA MONOPOLLASHUV XAVFI, BAHO BO‘YICHA SOZLASHUV MUAMMOLARI VA ANTIMONOPOL TARTIBGA SOLISH.” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6) (2026). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3404
HarvardKendjayeva , Dildora, and Abdumannopova , Shirin (2026) ‘GENERATIV AI ASOSIDAGI ALGORITMIK NARX BELGILASH MEXANIZMLARI: RAQOBAT IQTISODIYOTIDA MONOPOLLASHUV XAVFI, BAHO BO‘YICHA SOZLASHUV MUAMMOLARI VA ANTIMONOPOL TARTIBGA SOLISH’, Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(6). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3404
BibTeX
@article{kendjayevadildora2026,
  title = {GENERATIV AI ASOSIDAGI ALGORITMIK NARX BELGILASH MEXANIZMLARI: RAQOBAT IQTISODIYOTIDA MONOPOLLASHUV XAVFI, BAHO BO‘YICHA SOZLASHUV MUAMMOLARI VA ANTIMONOPOL TARTIBGA SOLISH},
  author = {Kendjayeva , Dildora and Abdumannopova , Shirin},
  journal = {Муҳандислик ва Иқтисодиёт},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {6},
  url = {https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/3404}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Муҳандислик ва Иқтисодиёт jurnalidan boshqa maqolalar

Муҳандислик ва Иқтисодиёт — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi