So‘nggi yillarda kiberxavfsizlik sohasida sun’iy intellekt va mashinaviy o‘rganish texnologiyalaridanfoydalanish sezilarli darajada kengayib bormoqda. Biroq ko‘plab algoritmlar “qora quti” tamoyiliga asoslanganligi sababli,ularning qaror qabul qilish jarayonini izohlash murakkab bo‘lishi mumkin. Bu holat xavfsizlik operatsiyalari markazlari(Security Operations Center – SOC) faoliyatida muhim ahamiyat kasb etadi, chunki xavfsizlik mutaxassislari aniqlangantahdidlarning sabablarini ham tushunishi zarur. Mazkur tadqiqotda Explainable Artificial Intelligence (XAI) yondashuviasosida tushuntiriladigan kiberxavf aniqlash tizimi modeli taklif etiladi. Tizim mashinaviy o‘rganish algoritmlaridanfoydalangan holda tarmoq trafigini tahlil qiladi hamda aniqlangan tahdidlar uchun SHAP yoki LIME kabi tushuntirishmexanizmlarini qo‘llaydi. Natijada SOC mutaxassislari hujumlarning kelib chiqish sabablari va ta’sir etuvchi omillarnitezkor aniqlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Tadqiqot natijalari Explainable AI texnologiyalari kiberxavfsizlik tizimlariningishonchliligi, shaffofligi va samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi.
| Mualliflar | N.N. Jo‘rayev, A.Sh. Juraboyev |
|---|---|
| Jurnal | Муҳандислик ва Иқтисодиёт |
| Nashr sanasi | 2026-03-01 |
| Jild | 4 |
| Son | 3 |
| Til | O‘zbek |
kiberxavfsizlik, Explainable AI, XAI, SOC, kiberhujumlarni aniqlash, mashinaviy o‘rganish, tarmoq trafigi tahlili, SHAP, LIME.
Mazkur tadqiqot fotoelektrik panellar (PV) samaradorligiga atrof-muhit omillari, xususan harorat va changto‘planishining ta’sirini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot natijalari PV modullarining ish haroratining…
Ushbu maqolada Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimining (AAKT) tarixiy shakllanishi hamda gidroekologik rivojlanishbosqichlari ilmiy manbalar va statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni…
Mazkur maqolada qurilish sohasiga axborot texnologiyalarining integratsiyalashuvi hamda uningsamaradorlikka ta’siri jahon tajribasi asosida tahlil qilingan. BIM, ERP, sun’iy intellekt, IoT va bulutli…
Mazkur maqolada mahalliy yog‘och materiallaridan tayyorlangan orayopma konstruksiyalarningcho‘zilishdagi mustahkamligi va deformatsion xususiyatlari eksperimental usulda o‘rganilgan. Tadqiqotning maqsadi —mahalliy…
В данной статье исследуется взаимосвязь между налоговой культурой и налоговой дисциплинойкак ключевыми факторами повышения эффективности налогового администрирования и собираемостиналогов. Проведен анализ понятий…
В статье рассматривается устранение самовозбуждения, вызванного изменением параметров сети,путем правильного регулирования тока поперечной обмотки возбуждения синхронного генератора с продольными поперечным…
Экспертная оценка — ключевой инструмент эвристического прогнозирования в условияхнеопределённости и отсутствия количественных данных. Она объединяет мнения работодателей,HR-менеджеров, преподавателей и регуляторов…
This study examines youth entrepreneurship as a structural driver of economic transformation in Uzbekistanduring 2017-2025. The research integrates classical entrepreneurship theory, human capital theory…
Maqolada sug‘urta bozorining raqamli rivojlanishida nazariy yondashuvlar va zamonaviy texnologiyalarnijoriy etishning ahamiyati tahlil qilingan. Xususan, raqamli transformatsiya sharoitida sug‘urta kompaniyalari…
Ushbu ishda yopishqoq-elastik muhitlarning mexanik xatti-harakatini tavsiflovchi Standard Linear Solid(Standart chiziqli qattiq) model o‘rganilgan. SLS modeli ikki xil bo‘lib, ular elastiklik komponenti va demfer…