<p>Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining Qorao‘zak tumanida joylashgan sement zavodi atrofidagi tuproqlarning kimyoviy ifloslanishi, sho‘rlanishi va ularning ekologik oqibatlari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida sement changi, og‘ir metallar (Cr, Cu, Cd, Pb, Ni), va boshqa ifloslantiruvchi elementlarning tuproqqa tarqalishi, pH, karbonat miqdori, gumus, oziq elementlar (NPK) va ferment faolliklari (ureaza, katalaza, invertaza) kabi ko‘rsatkichlarga ta’siri baholandi. Sement zavodidan 200 m, 1500 m va 5000 m masofada, turli chuqurliklardan (0-15 sm) olingan namunalar asosida laboratoriya tahlillari olib borildi. Natijalar sement zavodidan uzoqlashgan sari ifloslantiruvchi elementlar miqdorining kamayishini ko‘rsatdi. Shamol tezligi va yo‘nalishi, yerdan foydalanish xususiyatlari va tuproq morfologiyasi ifloslanish darajasiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Bunday holatlar tuproqning ekologik funksiyalariga, biologik faolligiga va oziqlantirish xususiyatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mahalliy ilmiy izlanishlarda ham sement changi ta’sirida tuproqlarda sho‘rlanish darajasi, ferment faolligi (ureaza, katalaza, invertaza) va gumus miqdorining kamayishi qayd etilgan. Ayniqsa, chang bilan birga tuproqqa tushadigan temir oksidi, xrom, azot oksidi va uglerod birikmalari biologik xilma-xillikni kamaytirib, fermentlar faoliyatini susaytiradi. Sement changi ta’sirida tuproq pH qiymatining ishqoriylashuvi kuzatilib, bu holat uzoq muddatda oziqa elementlarining o‘zlashtirilishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.</p>
| Mualliflar | Jabbarov, Zafarjon |
|---|---|
| Jurnal | FarDU ilmiy xabarlari |
| Nashr sanasi | 2026-02-28 |
| Jild | 31 |
| Son | 3 |
| Til | O‘zbek |
sement zavodi, kimyoviy ifloslanish, sho‘rlanish, ferment faolligi, og‘ir metallar, uglerod oksidi, ekologik tahlil., cement plant, chemical pollution, salinity, enzyme activity, heavy metals, carbon monoxide, environmental analysis.
Ushbu mаqоlаdа xlоrаtlаr vа fiziоlоgik fаоl mоddаlаr ishtirоkidаgi ikki vа uch kоmpоnentli sistemаlаrdа fаzоviу muvоzаnаt hоlаtlаri о‘rgаnildi. Tаdqiqоt nаtijаlаri ikki vа uch kоmpоnentli sistemаlаr tаrkibidаgi…
Bu ishda NaClO 3 ∙CO(NH 2 ) 2 - NH 4 H 2 PO 4 ·NH 2 C 2 H 4 OH - H 2 O uchlik tizimidagi komponentlarning eruvchanligi oʻrganilib, toʻliq kristallanish temperaturalari -46,0 °C dan +70,0 °C gacha bo'lgan diapazonda…
В данной статье рассматривается исследование пути утилизация пиролиза (СУГ) газоконденсатные в тяжелой смолистых тар продуктов с последующим сополимеризация фурфурилиденацетоном для получением…
Sanoatda korroziya natijasida vaqt o‘tishi bilan metall materiallarining tabiiy holatini yo‘qolishiga va atrof muhitning ifloslanishiga olib keladi. Metall bilan adsorbsion taʼsirlashuv natijasida uning himoyalash…
Ushbu tadqiqotda modifikatsiyalangan bitum asosidagi mastik qoplamaning fizik-kimyoviy xossalari va gaz quvurlarini korroziyadan himoya qilishdagi samaradorligi o‘rganildi. Bitum asosidagi mastik qoplamalarning gaz…
Qamchiq dovonining shimoliy yonbagʻridan yigʻib olingan Matricaria chamomilla (moychechak) guli namunalari induktiv bog‘langan plazmali mass spektrometriya usulida tahlil qilindi. O‘rganilgan o‘simlik namunalari…
Maqolada Allium karataviense o‘simligidagi saponinlarning sifat tahlili o‘rganilgan. Tadqiqotda o‘simlikdan ajratilgan saponinlarning kimyoviy tarkibi va ularning xususiyatlari o‘rganiladi. Saponinlar tarkibidagi asosiy…
Ushbu ilmiy ishda mahalliy pilla chiqindilaridan sifatli mahsulot yaratish texnologiyasi ko‘rib chiqilgan. Mavzuning dolzarbligi, avvalo, xom ashyo resurslaridan samarali foydalanish imkoniyati va chiqindilarni qayta…
Настоящий обзор посвящён систематизации и анализу современных научных данных о распространении микропластика в водных экосистемах и его воздействии на гидробионтов. Целью работы является выявление закономерностей…
Ushbu tadqiqotning maqsadi qilib, parnik gazlarini kamaytirish hamda metanning karbonatli konversiyasida qo‘llaniladigan nikel saqlagan katalizatorlarni tadqiq qilish olingan.Tadqiqot ishining ob’yekti sifatida…