Sho‘rlangan tuproqlarning kimyoviy ifloslanishi va ularning ta‘sirini kamaytirish

Jabbarov, Zafarjon

FarDU ilmiy xabarlari · 2025-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining Qorao‘zak tumanida joylashgan sement zavodi atrofidagi tuproqlarning kimyoviy ifloslanishi, sho‘rlanishi va ularning ekologik oqibatlari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida sement changi, og‘ir metallar (Cr, Cu, Cd, Pb, Ni), va boshqa ifloslantiruvchi elementlarning tuproqqa tarqalishi, pH, karbonat miqdori, gumus, oziq elementlar (NPK) va ferment faolliklari (ureaza, katalaza, invertaza) kabi ko‘rsatkichlarga ta’siri baholandi. Sement zavodidan 200 m, 1500 m va 5000 m masofada, turli chuqurliklardan (0-15 sm) olingan namunalar asosida laboratoriya tahlillari olib borildi. Natijalar sement zavodidan uzoqlashgan sari ifloslantiruvchi elementlar miqdorining kamayishini ko‘rsatdi. Shamol tezligi va yo‘nalishi, yerdan foydalanish xususiyatlari va tuproq morfologiyasi ifloslanish darajasiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Bunday holatlar tuproqning ekologik funksiyalariga, biologik faolligiga va oziqlantirish xususiyatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mahalliy ilmiy izlanishlarda ham sement changi ta’sirida tuproqlarda sho‘rlanish darajasi, ferment faolligi (ureaza, katalaza, invertaza) va gumus miqdorining kamayishi qayd etilgan. Ayniqsa, chang bilan birga tuproqqa tushadigan temir oksidi, xrom, azot oksidi va uglerod birikmalari biologik xilma-xillikni kamaytirib, fermentlar faoliyatini susaytiradi. Sement changi ta’sirida tuproq pH qiymatining ishqoriylashuvi kuzatilib, bu holat uzoq muddatda oziqa elementlarining o‘zlashtirilishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarJabbarov, Zafarjon
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2025-12-31
Jild31
Son3
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-09-09

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

sement zavodi, kimyoviy ifloslanish, sho‘rlanish, ferment faolligi, og‘ir metallar, uglerod oksidi, ekologik tahlil., cement plant, chemical pollution, salinity, enzyme activity, heavy metals, carbon monoxide, environmental analysis.

Iqtibos keltirish

APAJabbarov, Zafarjon (2025). SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH. FarDU ilmiy xabarlari, 31(3). https://journal.fdu.uz/main/article/495
GOST (OAK)Jabbarov, Zafarjon SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH // FarDU ilmiy xabarlari. – 2025. – T. 31, № 3.
MLAJabbarov, Zafarjon. “SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(3), 2025. https://journal.fdu.uz/main/article/495
ChicagoJabbarov, Zafarjon. “SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(3) (2025). https://journal.fdu.uz/main/article/495
HarvardJabbarov, Zafarjon (2025) ‘SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH’, FarDU ilmiy xabarlari, 31(3). https://journal.fdu.uz/main/article/495
BibTeX
@article{jabbarovzafarjon2025,
  title = {SHO‘RLANGAN TUPROQLARNING KIMYOVIY IFLOSLANISHI VA ULARNING TA‘SIRINI KAMAYTIRISH},
  author = {Jabbarov, Zafarjon},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2025},
  volume = {31},
  number = {3},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/495}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Jabbarov, Zafarjon — boshqa maqolalari