G’aznaviylar davrida maxfiy xizmat tizimi

Abdualimova, Durdona

FarDU ilmiy xabarlari · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu tadqiqotning maqsadi G‘aznaviylar sulolasi davrida (X–XI asrlar) maxfiy xizmat va razvedka tizimining tuzilishi, funksiyalari hamda amaliy faoliyatini Tarixi Bayhaqiy asari asosida o‘rganishdir. Tadqiqotda tarixiy-manziliy tahlil va manbashunoslik usullari qo‘llanilgan. Asosiy manba sifatida Abu’l-Fazl Bayhaqiyning “Tarixi Bayhaqiy” asari, Muhammad Nazim va boshqa ilmiy tadqiqotlar jalb etilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, G‘aznaviylar davrida maxfiy xizmat yagona idora emas, balki Devoni Barid, Devoni Shug‘li Eshraf, mushriflar tarmog‘i va maxfiy xabarchilar orqali amalga oshirilgan murakkab tizim bo‘lgan. Bu tizim saroy ichki nazorati, harbiy qo‘mondonlar faoliyatini kuzatish va viloyatlar hamda chegaralardagi siyosiy vaziyatni monitoring qilishning uch asosiy yo‘nalishini qamrab olgan. Axborotni shifrlash, ikki bosqichli yetkazish va yashirin kuzatuv mexanizmlari orqali markaziy hokimiyat hududiy boshqaruv va ichki barqarorlikni ta’minlagan. Xulosa qilib aytganda, G‘aznaviylar maxfiy xizmat tizimi nafaqat jazolash vositasi, balki davlat boshqaruvining strategik tahlil, siyosiy qarorlar qabul qilish va ichki inqirozlarni oldini olishda muhim mexanizmi sifatida shakllangan. Ushbu tizim o‘rta asrlar Turon siyosiy tuzilmalarida razvedka va maxfiy nazoratning nisbatan mukammal namunasi hisoblanadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAbdualimova, Durdona
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2026-07-03
Jild7
Son3
Betlar118-125
TilO‘zbek
Ilmiy sohaTarix
Indeksga qo‘shilgan2026-09-12

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

G‘aznaviylar sulolasi, maxfiy xizmat tizimi, razvedka, Devoni Barid, mushriflar, Tarixi Bayhaqi, ichki nazorat., Ghaznavid dynasty, secret service, intelligence system, Dīvān-i Barīd, espionage, Bayhaqi, internal surveillance, medieval intelligence.

Ilmiy soha

Tarix

Iqtibos keltirish

APAAbdualimova, Durdona (2026). G’AZNAVIYLAR DAVRIDA MAXFIY XIZMAT TIZIMI. FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 118-125. https://journal.fdu.uz/main/article/6975
GOST (OAK)Abdualimova, Durdona G’AZNAVIYLAR DAVRIDA MAXFIY XIZMAT TIZIMI // FarDU ilmiy xabarlari. – 2026. – T. 7, № 3. – B. 118-125.
MLAAbdualimova, Durdona. “G’AZNAVIYLAR DAVRIDA MAXFIY XIZMAT TIZIMI.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 118-125, 2026. https://journal.fdu.uz/main/article/6975
ChicagoAbdualimova, Durdona. “G’AZNAVIYLAR DAVRIDA MAXFIY XIZMAT TIZIMI.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 118-125 (2026). https://journal.fdu.uz/main/article/6975
HarvardAbdualimova, Durdona (2026) ‘G’AZNAVIYLAR DAVRIDA MAXFIY XIZMAT TIZIMI’, FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 118-125. https://journal.fdu.uz/main/article/6975
BibTeX
@article{abdualimovadurdona2026,
  title = {G’AZNAVIYLAR DAVRIDA MAXFIY XIZMAT TIZIMI},
  author = {Abdualimova, Durdona},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2026},
  volume = {7},
  number = {3},
  pages = {118-125},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/6975}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Tarix sohasidagi boshqa maqolalar

Tarix sohasidagi OAK jurnallari