Xorazm Viloyatida qurgʻoqchilik davriy oʻzgarishining sun’iy intellektga asoslangan tahlili

Jumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, Xamrayev, Ergash

FarDU ilmiy xabarlari · 2026-yil

Annotatsiya

Amudaryo quyi oqimidagi sugʻoriladigan hududlarda qishloq xoʻjaligi qurgʻoqchiligini asosan yogʻin emas, balki daryodan olinadigan suv hajmi belgilaydi. Tadqiqotda Xorazm viloyatida bir yillik (2000, 2008, 2011) va ketma-ket (2018-2021) qurgʻoqchiliklar Google Earth Engine platformasida qayta ishlangan indekslar; NDVI, NDWI, NDMI, LST, SMI, VCI, TCI, VHI asosida baholandi va viloyatga haqiqatda berilgan sugʻorish suvi hajmi bilan bogʻlandi. Ekin maydonlaridagi VHI sugʻorish suvi bilan kuchli bogʻliq ekani aniqlandi (r = 0,72; p < 0,001): suv har 1 km³ ga kamayganda VHI oʻrtacha 13,3 birlikka pasayadi. Bir yilni chiqarib tekshirish usulida solishtirilgan toʻqqizta model ichida suv hajmi va havo haroratiga asoslangan model eng aniq boʻldi (oʻrtacha absolyut xato 7,0; qurgʻoqchilik bor yoki yoʻqligi boʻyicha moslik 94 %), faqat iqlim omillariga asoslangan modellar esa qurgʻoqchil yillarni aniqlay olmadi. Piksel darajasidagi regressiya asosida suv 1, 2 va 3 km³ ga kamaygan holatlar uchun qurgʻoqchilik kartalari tuzildi: suv 2 km³ ga kamayganda ekin maydonlarining 92 % i qurgʻoqchilikka uchraydi, eng zaif hududlar choʻl bilan chegaradosh gʻarbiy va janubiy tumanlar boʻldi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarJumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, Xamrayev, Ergash
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2026-10-21
Jild7
Son6
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-10-22

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

qishloq xoʻjaligi qurgʻoqchiligi; oʻsimlik salomatligi indeksi (VHI); sugʻorish suvi; Amudaryo; Xorazm; Google Earth Engine; MODIS orbitasi siljishi; suv kamayishi stsenariylari., agricultural drought; Vegetation Health Index; irrigation water supply; Amu Darya; Khorezm; Google Earth Engine; MODIS orbital drift; water-reduction scenarios

Iqtibos keltirish

APAJumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, & Xamrayev, Ergash (2026). XORAZM VILOYATIDA QURGʻOQCHILIK DAVRIY OʻZGARISHINING SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN TAHLILI. FarDU ilmiy xabarlari, 7(6). https://journal.fdu.uz/main/article/7920
GOST (OAK)Jumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, Xamrayev, Ergash XORAZM VILOYATIDA QURGʻOQCHILIK DAVRIY OʻZGARISHINING SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN TAHLILI // FarDU ilmiy xabarlari. – 2026. – T. 7, № 6.
MLAJumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, and Xamrayev, Ergash. “XORAZM VILOYATIDA QURGʻOQCHILIK DAVRIY OʻZGARISHINING SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN TAHLILI.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(6), 2026. https://journal.fdu.uz/main/article/7920
ChicagoJumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, and Xamrayev, Ergash. “XORAZM VILOYATIDA QURGʻOQCHILIK DAVRIY OʻZGARISHINING SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN TAHLILI.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(6) (2026). https://journal.fdu.uz/main/article/7920
HarvardJumabayev, Ruslan, Matchanov, Muzaffar, and Xamrayev, Ergash (2026) ‘XORAZM VILOYATIDA QURGʻOQCHILIK DAVRIY OʻZGARISHINING SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN TAHLILI’, FarDU ilmiy xabarlari, 7(6). https://journal.fdu.uz/main/article/7920
BibTeX
@article{jumabayevruslan2026,
  title = {XORAZM VILOYATIDA QURGʻOQCHILIK DAVRIY OʻZGARISHINING SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN TAHLILI},
  author = {Jumabayev, Ruslan and Matchanov, Muzaffar and Xamrayev, Ergash},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2026},
  volume = {7},
  number = {6},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/7920}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi