В статье исследуются стратегии и приёмы перевода реалий национальных обычаев и традиций узбекской культуры на английский язык на материале романа А. Чулпана «Ночь и день» и его английских переводов. Актуальность работы определяется возрастающим интересом мирового читателя к узбекской художественной литературе и недостаточной разработанностью вопроса о переводческом воспроизведении культурно-маркированной лексики в узбекско-английской переводческой паре. Цель исследования — выявить и охарактеризовать переводческие стратегии, применённые при передаче реалий национальных обычаев и традиций, и определить частотность их использования. Материалом послужили выборки реалий шести классификационных групп (празднично-календарные, обрядовые, этикетно-коммуникативные, гастрономические, материально-бытовые и социально-организационные), извлечённые из оригинала и переводов романа. Методологическую основу составили сравнительно-сопоставительный, контекстуальный и лингвокультурологический анализ, элементы количественной обработки. Установлено, что доминирующей стратегией является транслитерация в сочетании с фоновым комментарием (глоссарием), тогда как описательный перевод преобладает при передаче социально-организационных реалий; функциональный аналог применяется ограниченно из-за значительной культурной дистанции между узбекской и англоязычной культурами. Результаты могут быть использованы в теории и практике художественного перевода, а также в преподавании перевода.
| Mualliflar | Дилдора , Хасанова |
|---|---|
| Jurnal | Science time |
| Nashriyot | Ажиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институти |
| ISSN | 2992-8850 |
| Nashr sanasi | 2026-09-26 |
| Jild | 4 |
| Son | 9/2 |
| Betlar | 258-261 |
| Til | Rus |
| Ilmiy soha | Filologiya |
| DOI | 10.66345/st.7482 |
| Indeksga qo‘shilgan | 2026-10-18 |
DOI: 10.66345/st.7482 · Maqolaning asl sahifasi
стратегии перевода, реалии, национальные обычаи и традиции, художественный перевод, А. Чулпан «Ночь и день», транслитерация, описательный перевод, доместикация, форсинг.
| APA | Дилдора , Хасанова (2026). СТРАТЕГИИ И ПРИЁМЫ ПЕРЕВОДА РЕАЛИЙ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОБЫЧАЕВ И ТРАДИЦИЙ НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА А. ЧУЛПАНА «НОЧЬ И ДЕНЬ» (В СОПОСТАВЛЕНИИ С АНГЛИЙСКИМИ ПЕРЕВОДАМИ). Science time, 4(9/2), 258-261. https://doi.org/10.66345/st.7482 |
|---|---|
| GOST (OAK) | Дилдора , Хасанова СТРАТЕГИИ И ПРИЁМЫ ПЕРЕВОДА РЕАЛИЙ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОБЫЧАЕВ И ТРАДИЦИЙ НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА А. ЧУЛПАНА «НОЧЬ И ДЕНЬ» (В СОПОСТАВЛЕНИИ С АНГЛИЙСКИМИ ПЕРЕВОДАМИ) // Science time. – 2026. – T. 4, № 9/2. – С. 258-261. – DOI: 10.66345/st.7482. |
| MLA | Дилдора , Хасанова. “СТРАТЕГИИ И ПРИЁМЫ ПЕРЕВОДА РЕАЛИЙ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОБЫЧАЕВ И ТРАДИЦИЙ НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА А. ЧУЛПАНА «НОЧЬ И ДЕНЬ» (В СОПОСТАВЛЕНИИ С АНГЛИЙСКИМИ ПЕРЕВОДАМИ).” Science time, 4(9/2), 258-261, 2026. https://doi.org/10.66345/st.7482 |
| Chicago | Дилдора , Хасанова. “СТРАТЕГИИ И ПРИЁМЫ ПЕРЕВОДА РЕАЛИЙ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОБЫЧАЕВ И ТРАДИЦИЙ НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА А. ЧУЛПАНА «НОЧЬ И ДЕНЬ» (В СОПОСТАВЛЕНИИ С АНГЛИЙСКИМИ ПЕРЕВОДАМИ).” Science time, 4(9/2), 258-261 (2026). https://doi.org/10.66345/st.7482 |
| Harvard | Дилдора , Хасанова (2026) ‘СТРАТЕГИИ И ПРИЁМЫ ПЕРЕВОДА РЕАЛИЙ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОБЫЧАЕВ И ТРАДИЦИЙ НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА А. ЧУЛПАНА «НОЧЬ И ДЕНЬ» (В СОПОСТАВЛЕНИИ С АНГЛИЙСКИМИ ПЕРЕВОДАМИ)’, Science time, 4(9/2), 258-261. https://doi.org/10.66345/st.7482 |
| BibTeX | @article{article2026,
title = {СТРАТЕГИИ И ПРИЁМЫ ПЕРЕВОДА РЕАЛИЙ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОБЫЧАЕВ И ТРАДИЦИЙ НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА А. ЧУЛПАНА «НОЧЬ И ДЕНЬ» (В СОПОСТАВЛЕНИИ С АНГЛИЙСКИМИ ПЕРЕВОДАМИ)},
author = {Дилдора , Хасанова},
journal = {Science time},
year = {2026},
volume = {4},
number = {9/2},
pages = {258-261},
doi = {10.66345/st.7482},
url = {https://doi.org/10.66345/st.7482}
} |
Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash
Mazkur maqolada XVIII asr o‘zbek mumtoz adabiyoti vakili Pahlavonquli Ravnaq adabiy merosining matnshunoslik jihatlari, xususan, devon matnlarida kuzatiladigan variantdorlik hodisalari tadqiq etiladi. Tadqiqotning…
Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining boshlang‘ich tayyorgarligi turlicha bo‘lgan sharoitda ularning akademik salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan tezlashtirilgan va boyitilgan ta’limning metodik modeli taklif…
This article provides a theoretical analysis of the pedagogical foundations for developing future economists’ professional communicative competence in English. Drawing on the principles of English for Specific Purposes…
Ushbu maqolada taekvondoda texnik-taktik tayyorgarlikni takomillashtirishning pedagogik asoslari tahlil qilinadi. Zamonaviy taekvondo elektron scoring, qoidalar evolyutsiyasi, yuqori tezlikdagi qaror qabul qilish va…
Ushbu maqolada turizm matnlari tarkibidagi onomastik birliklar (toponimlar, etnonimlar, antroponimlar, xrononimlar va madaniy obyektlar nomlari) ning milliy-madaniy semantikasi tahlil qilinadi hamda ularning boshqa…
Mazkur maqolada kasbiy muloqotni shakllantirishda leksik vositalardan foydalanish voqeligi bilan bog‘liq bo‘lgan, “leksika va sintagmatikaning qarama-qarshi qo‘yilishini emas, balki ularning o‘zaro bog‘liqligini nazarda…
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining Ellikqal’a tumanida joylashgan qabriston nomlari — nekrotoponimlarning shakllanishi, etimologik xususiyatlari va nomlanish motivlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda…
Ushbu maqolada XVI asr Mavorounnahr madaniy-adabiy muhitining yirik vakili, Shayboniylar sulolasining taniqli hukmdori va zabardast shoiri Ubaydulloxon (Qul Ubaydiy) lirikasi tadqiq etilgan. Maqolada shoir merosidagi…
Mazkur maqolada badiiy asarni ilmiy jihatdan o‘rganishning muhim shakllaridan biri bo‘lgan filologik tahlilning mohiyati, maqsad va vazifalari hamda adabiyotshunoslikdagi o‘rni tadqiq etiladi. Badiiy asarning mazmuni va…
Ushbu maqolada o‘zbek, qoraqalpoq va qozoq tillaridagi “tuya” komponentli frazeologizmlarning lingvomadaniy xususiyatlari o‘rganiladi. Har bir xalq milliy mentalitetiga xos bo‘lgan, hamda turkey xalqlarga xos umummilliy…
Science time — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi
The article discusses the main goals and objectives of professionally oriented translation within the framework of a competency-based approach, which involves the formation of a specialist’s readiness and ability for…
The article discusses the organization of physical circles in schools, shows how simple fun activities in circles and the disclosure of their meaning can increase students’ interest in physics and connect science with…
The article analyzes the ratio of domestication and foreignization strategies in translating culturally marked realia of Uzbek culture, using as material the English translations of A. Cholpon's novel "Night and Day"…
Мақолада табиатшунослик фанлари физика, кимё, биология, география, экологияларни бирликда кўриб чиқилган ва оламнинг ягона илмий манзараси талқин қилинган. Оламнинг илмий манзарасини тасвирлашда Ньютоннинг классик…
Ushbu maqolada ingliz tilini xorijiy til sifatida o‘rganishda yangi so‘zlarni vizual va verbal usullar orqali o‘zlashtirish samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda vizual materiallar (rasmlar, grafik tasvirlar va…
Ushbu maqolada mashina tarjimasi (MT) vositalarining Toshkent Kimyo xalqaro universitetida tahsil olayotgan o‘zbek-ingliz ikki tilli talabalarning ingliz tilidagi yozma ishlarida uchraydigan xatolarga ta’siri…
Maqolada 1892-yilda “Туркестанские ведомости” gazetasida chop etilgan Sattorxon Abdulg'afforovning “Qo'qon xonligining ruslar tomonidan istilo etilishidan oldingi ichki ahvoli haqida qisqacha ocherk” asarining…
This article examines the linguistic units and metaphorical fields that structure English ecological discourse — the texts that construct public understanding of nature and environmental crisis. Drawing on Conceptual…
Maqolada 1929–1930-yillardan boshlab O‘zbekiston SSRda amalga oshirilgan yalpi kollektivlashtirish, “quloqlarni sinf sifatida tugatish” siyosati va majburiy surgunning mahalliy jamiyat hayotiga ta’siri Farg‘ona vodiysi…
Amudaryo quyi oqimidagi sugʻoriladigan hududlarda qishloq xoʻjaligi qurgʻoqchiligini asosan yogʻin emas, balki daryodan olinadigan suv hajmi belgilaydi. Tadqiqotda Xorazm viloyatida bir yillik (2000, 2008, 2011) va…