O‘zbek, nemis va rus tillarida milliy-mental metaforalarni tarjima qilish: strategiyalar, muammolar va baholash mezonlari

Isamutdinova, Durdona Maripfjanovna

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Maqolada o‘zbek, nemis va rus tillaridagi milliy-mental xoslangan metaforalarni tarjima qilish jarayoni lingvokulturologik, kognitiv va kommunikativ-pragmatik nuqtayi nazardan tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi metaforik birlik tarjimasini tahlil qilishning izchil algoritmini ishlab chiqish, tarjima strategiyalarini tizimlashtirish hamda natijani baholash uchun amaliy mezonlarni taklif etishdan iborat. Material sifatida uch tilda faol qo‘llanadigan somatik, zoomorfik, rang, tabiat, maishiy-tarixiy va ijtimoiy-siyosiy obrazlarga asoslangan 30 ta metaforik birlikdan tuzilgan qiyosiy namuna olindi. Qiyosiy-chog‘ishtirma, kontekstual, komponent, konseptual va pragmatik tahlil usullari qo‘llandi. Natijalar metaforani so‘zma-so‘z saqlash faqat obraz, konnotatsiya va kommunikativ vazifa uchala tilda mos kelgan holatlarda samarali bo‘lishini ko‘rsatdi. Qisman muvofiqlikda funksional yoki madaniy ekvivalent, obrazlar keskin farqlanganda esa izohlovchi tarjima, demetaforizatsiya yoxud kompensatsiya ustuvor bo‘ladi. Maqolada semantik aniqlik, obrazli ekvivalentlik, pragmatik ta’sir, uslubiy muvofiqlik, milliy-madaniy axborot va tarjima tilidagi tabiiylikdan iborat olti mezonli baholash modeli ishlab chiqildi. Ushbu model badiiy, publitsistik va kundalik diskursdagi metafora tarjimalarini qiyosiy baholashda qo‘llanishi mumkin.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarIsamutdinova, Durdona Maripfjanovna
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-10-09
Jild8
Son9
Betlar121-130
TilO‘zbek
DOI10.70728/b.series.fil.v08.i09.018
Indeksga qo‘shilgan2026-10-10

DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i09.018 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

metafora, milliy mentalitet, tarjima strategiyasi, konseptual xaritalash, lingvokulturologiya, ekvivalentlik, pragmatik ta’sir, konnotatsiya, demetaforizatsiya, kompensatsiya.

Iqtibos keltirish

APAIsamutdinova, Durdona Maripfjanovna (2026). O‘ZBEK, NEMIS VA RUS TILLARIDA MILLIY-MENTAL METAFORALARNI TARJIMA QILISH: STRATEGIYALAR, MUAMMOLAR VA BAHOLASH MEZONLARI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 121-130. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.018
GOST (OAK)Isamutdinova, Durdona Maripfjanovna O‘ZBEK, NEMIS VA RUS TILLARIDA MILLIY-MENTAL METAFORALARNI TARJIMA QILISH: STRATEGIYALAR, MUAMMOLAR VA BAHOLASH MEZONLARI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 9. – B. 121-130. – DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i09.018.
MLAIsamutdinova, Durdona Maripfjanovna. “O‘ZBEK, NEMIS VA RUS TILLARIDA MILLIY-MENTAL METAFORALARNI TARJIMA QILISH: STRATEGIYALAR, MUAMMOLAR VA BAHOLASH MEZONLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 121-130, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.018
ChicagoIsamutdinova, Durdona Maripfjanovna. “O‘ZBEK, NEMIS VA RUS TILLARIDA MILLIY-MENTAL METAFORALARNI TARJIMA QILISH: STRATEGIYALAR, MUAMMOLAR VA BAHOLASH MEZONLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 121-130 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.018
HarvardIsamutdinova, Durdona Maripfjanovna (2026) ‘O‘ZBEK, NEMIS VA RUS TILLARIDA MILLIY-MENTAL METAFORALARNI TARJIMA QILISH: STRATEGIYALAR, MUAMMOLAR VA BAHOLASH MEZONLARI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 121-130. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.018
BibTeX
@article{isamutdinovadurdonamaripfjanovna2026,
  title = {O‘ZBEK, NEMIS VA RUS TILLARIDA MILLIY-MENTAL METAFORALARNI TARJIMA QILISH: STRATEGIYALAR, MUAMMOLAR VA BAHOLASH MEZONLARI},
  author = {Isamutdinova, Durdona Maripfjanovna},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {9},
  pages = {121-130},
  doi = {10.70728/b.series.fil.v08.i09.018},
  url = {https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.018}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Isamutdinova, Durdona Maripfjanovna — boshqa maqolalari