Ko-tekst va kontekst: so‘z ma’nosini oydinlashtiruvchi ikki qatlam

Dilnoza, Ibragimova

Science time · 2026-yil

Annotatsiya

Maqolada o‘zbek tilshunosligida an’anaviy tarzda yagona “kontekst” atamasi ostida birlashtirib kelingan lisoniy hodisa ikkita mustaqil qatlamga: ko-tekst (verbal/matniy qurshov) hamda kontekstga (vaziyatli/ekstralingvistik qurshov) ajratib tahlil qilinadi. Tadqiqotda ma’no reallashuvining uch bosqichli modeli (mikrokotekst, makrokotekst va kontekst) taklif etilib, beshta yuqori polisemantik so‘z (bosh, ko‘z, og‘ir, ko‘k, tushmoq) misolida yozma va dialogik matnlardagi 60 ta qo‘llanish holati qiyosiy-miqdoriy o‘rganiladi. Tahlillar natijasida yozma matnlarda ma’no asosan mikrokotekst darajasida hal bo‘lishi (75%), dialogik nutqda esa ekstralingvistik vaziyatga tayanish ko‘rsatkichi 35% gacha ko‘tarilishi aniqlangan. Shuningdek, frazeologik birliklar va ko‘chma ma’nolarni avtomatik aniqlashdagi asosiy to‘siq – “ko-tekst paradoksi” hodisasi yoritilib, olingan natijalar leksikografiya, lingvodidaktika hamda tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) tizimlari uchun amaliy tavsiyalar bilan asoslangan.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarDilnoza, Ibragimova
JurnalScience time
NashriyotАжиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институти
ISSN2992-8850
Nashr sanasi2026-09-05
Jild4
Son9/1
Betlar38-41
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
DOI10.66345/st.7227
Indeksga qo‘shilgan2026-09-19

DOI: 10.66345/st.7227 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

ko-tekst, kontekst, mikrokotekst, makrokotekst, polisemiya, so‘z ma’nosining reallashuvi, kollokatsiya, ko-tekst paradoksi, korpus lingvistikasi, NLP

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APADilnoza, Ibragimova (2026). KO-TEKST VA KONTEKST: SO‘Z MA’NOSINI OYDINLASHTIRUVCHI IKKI QATLAM. Science time, 4(9/1), 38-41. https://doi.org/10.66345/st.7227
GOST (OAK)Dilnoza, Ibragimova KO-TEKST VA KONTEKST: SO‘Z MA’NOSINI OYDINLASHTIRUVCHI IKKI QATLAM // Science time. – 2026. – T. 4, № 9/1. – B. 38-41. – DOI: 10.66345/st.7227.
MLADilnoza, Ibragimova. “KO-TEKST VA KONTEKST: SO‘Z MA’NOSINI OYDINLASHTIRUVCHI IKKI QATLAM.” Science time, 4(9/1), 38-41, 2026. https://doi.org/10.66345/st.7227
ChicagoDilnoza, Ibragimova. “KO-TEKST VA KONTEKST: SO‘Z MA’NOSINI OYDINLASHTIRUVCHI IKKI QATLAM.” Science time, 4(9/1), 38-41 (2026). https://doi.org/10.66345/st.7227
HarvardDilnoza, Ibragimova (2026) ‘KO-TEKST VA KONTEKST: SO‘Z MA’NOSINI OYDINLASHTIRUVCHI IKKI QATLAM’, Science time, 4(9/1), 38-41. https://doi.org/10.66345/st.7227
BibTeX
@article{dilnozaibragimova2026,
  title = {KO-TEKST VA KONTEKST: SO‘Z MA’NOSINI OYDINLASHTIRUVCHI IKKI QATLAM},
  author = {Dilnoza, Ibragimova},
  journal = {Science time},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {9/1},
  pages = {38-41},
  doi = {10.66345/st.7227},
  url = {https://doi.org/10.66345/st.7227}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Science time jurnalidan boshqa maqolalar

Science time — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari