Qulupnay (fragaria) meva sifatiga ta’sir qiluvchi genetik va biokimyoviy mexanizmlar

OʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti, N.S. Axmedova, Sh.A. Hasanova, M.Sh. Xursandova, K.A. Shamsiddinova, S.O. Karimova, Dilrabo K. Ernazarova, Fakhriddin N. Kushanov

Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар · 2024-yil

Annotatsiya

Faragaria×ananassa – madaniy qulupnay yuqori getrozigotali, qishloq xoʻjaligi va mahalliy iqtisodiyot uchun katta ahamiyatga ega bo`lgan qimmatli rezavor mevali ekin hisoblanadi. Bugungi kunda qulupnay oʻzining iste’molchilar izlagan ma’za va ta’midan tashqari shirin va xushboʻy hidi, yorqin qizil rangi, sogʻliqni mustahkamlovchi kimyoviy tarkibi, antioksidantlik kabi noyob xususiyatlari tufayli butun dunyoda, shuningdek Oʻzbekistonda ham yetakchi o’rinda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) ma’lumotlariga koʻra, 2021-yil davomida butun dunyo boʻylab qariyb 390 ming ga maydonda toʻqqiz million tonnadan ortiq qulupnay yetishtirilgan. Kelib chiqishi bo’yicha madaniy qulupnay Fragaria chiloensis va F.virginiana (yovvoyi diploid turlari) oʻrtasidagi duragaylashdan hosil bo’lgan. U allo-oktoploid tur (2n = 8× = 56) hisoblanib, genom uzunligi taxminan 780 Mb. Allo-oktoploid genomining murakkab tuzilishi va yuqori genom getrozigotаligi tufayli qulupnayning qimmatli xususiyatlarni aniqlash hamda genlar vazifalarini oʻrganish boʻyicha tadqiqotlar odatda Fragaria vesca diploid turida amalga oshiriladi. Ushbu tur genomining hajmi taxminan 240 Mb boʻlib, qisqa vegetatsiya davriga ega, transformatsiyaga nisbatan sezgir va urugʻlarini koʻpaytirish oson. Fragaria vesca qoʻshimcha ravishda Faragaria×ananassa turining transkripsiyaviy dominant diploid subgenomining eng yaqin qarindoshi boʻlib, ilmiy tadqiqotlar uchun model o’simlik sifatida ahamiyatli.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarOʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti, N.S. Axmedova, Sh.A. Hasanova, M.Sh. Xursandova, K.A. Shamsiddinova, S.O. Karimova, Dilrabo K. Ernazarova, Fakhriddin N. Kushanov
JurnalОзиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар
NashriyotСамарқанд давлат университети (www.samdu.uz)
ISSN2181-3973
Nashr sanasi2024-12-12
Jild4
Son138/4
Betlar17-23
TilO‘zbek
Ilmiy sohaBiologiya
DOI10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120
Indeksga qo‘shilgan2026-09-02

DOI: 10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Ilmiy soha

Biologiya

Iqtibos keltirish

APAOʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti, N.S. Axmedova, Sh.A. Hasanova, M.Sh. Xursandova, K.A. Shamsiddinova, S.O. Karimova, Dilrabo K. Ernazarova, & Fakhriddin N. Kushanov (2024). QULUPNAY (FRAGARIA) MEVA SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI GENETIK VA BIOKIMYOVIY MEXANIZMLAR. Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар, 4(138/4), 17-23. https://doi.org/10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120
GOST (OAK)OʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti va b. QULUPNAY (FRAGARIA) MEVA SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI GENETIK VA BIOKIMYOVIY MEXANIZMLAR // Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар. – 2024. – T. 4, № 138/4. – B. 17-23. – DOI: 10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120.
MLAOʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti, N.S. Axmedova, Sh.A. Hasanova, M.Sh. Xursandova, K.A. Shamsiddinova, S.O. Karimova, Dilrabo K. Ernazarova, and Fakhriddin N. Kushanov. “QULUPNAY (FRAGARIA) MEVA SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI GENETIK VA BIOKIMYOVIY MEXANIZMLAR.” Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар, 4(138/4), 17-23, 2024. https://doi.org/10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120
ChicagoOʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti, N.S. Axmedova, Sh.A. Hasanova, M.Sh. Xursandova, K.A. Shamsiddinova, S.O. Karimova, Dilrabo K. Ernazarova, and Fakhriddin N. Kushanov. “QULUPNAY (FRAGARIA) MEVA SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI GENETIK VA BIOKIMYOVIY MEXANIZMLAR.” Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар, 4(138/4), 17-23 (2024). https://doi.org/10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120
HarvardOʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti, N.S. Axmedova, Sh.A. Hasanova, M.Sh. Xursandova, K.A. Shamsiddinova, S.O. Karimova, Dilrabo K. Ernazarova, and Fakhriddin N. Kushanov (2024) ‘QULUPNAY (FRAGARIA) MEVA SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI GENETIK VA BIOKIMYOVIY MEXANIZMLAR’, Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар, 4(138/4), 17-23. https://doi.org/10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120
BibTeX
@article{ozrfagenetikavaosimliklareksperimentalbiologiyasiinstituti2024,
  title = {QULUPNAY (FRAGARIA) MEVA SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI GENETIK VA BIOKIMYOVIY MEXANIZMLAR},
  author = {OʻzR FA Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi instituti and N.S. Axmedova and Sh.A. Hasanova and M.Sh. Xursandova and K.A. Shamsiddinova and S.O. Karimova and Dilrabo K. Ernazarova and Fakhriddin N. Kushanov},
  journal = {Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар},
  year = {2024},
  volume = {4},
  number = {138/4},
  pages = {17-23},
  doi = {10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120},
  url = {https://doi.org/10.59251/2181-3973.2024.v4.138.4.3120}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар jurnalidan boshqa maqolalar

Озиқ-овқат хавфсизлиги: миллий ва глобал муаммолар — barcha maqolalar · 2024-yil arxivi

Biologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Biologiya sohasidagi OAK jurnallari