Ayollar reproduktiv tizimi o‘smalari — sut bezi, bachadon bo‘yni, bachadon tanasi va tuxumdon saratonlari — global miqyosda ayollar salomatligi uchun eng katta muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) 2020-yilda bachadon bo‘yni saratonini jamoat salomatligi muammosi sifatida bartaraf etish strategiyasini qabul qildi; unda 2030-yilgacha HPVga qarshi emlashni kengaytirish, skrining qamrovini oshirish va vaqtida davolashni ta’minlash ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan [1]. Xalqaro saraton tadqiqotlari agentligi (IARC)ning Global Cancer Observatory: Cancer Today platformasi esa mamlakatlar kesimida kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlarini taqqoslash, profilaktika va skrining siyosatini dalillash uchun asosiy epidemiologik manba hisoblanadi [2]. GLOBOCAN 2020 ma’lumotlariga ko‘ra, sut bezi saratoni ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan malign neoplaziya bo‘lib, 2020-yilda 2,3 mln.dan ortiq yangi holat qayd etilgan; reproduktiv tizimning boshqa o‘smalari ham sezilarli epidemiologik yukni shakllantiradi [3]. 2018-yildagi global baholashlar bilan taqqoslaganda, 2020-yil hisobotlari incidens va mortalitetdagi o‘sish dinamikasini tasdiqlaydi, bu esa demografik qarish, semirish, tug‘ish yoshining kechikishi, gormonal va atrof-muhit omillarining majmuaviy ta’siri bilan izohlanadi [4]. Yevropaning 40 ta mamlakati bo‘yicha 2020-yil yuklamasi tahlillari skrining dasturlari rivojlangan hududlarda mortalitet pastroq ekanini, ya’ni tizimli erta aniqlash choralari samaradorligini ko‘rsatadi [5]. AQSH bo‘yicha 2022-yildagi saraton statistikasi ham kasalliklarning muayyan ulushi (taxminan uchdan bir–yarimgacha) modifikatsiya qilinadigan xavf omillari hisobiga kamaytirilishi mumkinligini ta’kidlaydi [6]. Ayniqsa bachadon bo‘yni saratoni bo‘yicha HPV-patogenezga yo‘naltirilgan profilaktika va skrining kombinatsiyasi incidens va mortalitetni izchil pasaytiradi [7]. Aholi turmush tarzi bilan bog‘liq omillar — chekish, alkogol iste’moli, ovqatlanish va jismoniy faollik yetishmasligi — ko‘plab mamlakatlarda onkologik muammoning muhim qismini tashkil etadi. Buyuk Britaniya bo‘yicha baholar shuni ko‘rsatadiki, profilaktik aralashuvlar orqali salmoqli ulushning oldini olish mumkin [8]. Mintaqaviy va mamlakat darajasidagi kuzatuvlar esa hududiy tafovutlarni ochib beradi: Rossiyada 2018-yilda e’lon qilingan tahlillar ayollar reproduktiv organlari o‘smalari incidensining o‘sishi va struktura o‘zgarishlarini ko‘rsatgan [9]; Sibir va Uzoq Sharq federal okruglari bo‘yicha ko‘rsatkichlar ekologik yuklama va tibbiy infratuzilma imkoniyatlari bilan kesishuvchi hududiy farqlarni yoritadi [10]. Markaziy Osiyo hududida Tojikiston (respublika onkologik markazi ma’lumotlari) bo‘yicha ijtimoiy-demografik omillar, tug‘ilish ko‘rsatkichlari va tibbiy yordamga murojaat qilish holati kasallanish strukturasiga sezilarli ta’sir qilishi qayd etilgan [11]; Qirg‘izistonda esa 10 yil ichida ayollar reproduktiv tizimi o‘smalari holati 1,4 baravar ortib, kech bosqichda aniqlanish ulushi yuqoriligicha qolayotgani qayd etilgan [12].
| Mualliflar | Gulchexra Madenbayeva, Gulbahor Matnazarova, Nargiza Saidkasimova, Nilufar Xamzayeva, Malika Kurbaniyazova |
|---|---|
| Jurnal | Ўзбекистон метрологияси |
| Nashr sanasi | 2025-10-20 |
| Jild | 4 |
| Son | 4 |
| Betlar | 157-174 |
| DOI | 10.47689/2181-3663-vol4-iss4-pp157-174 |
DOI: 10.47689/2181-3663-vol4-iss4-pp157-174 · Maqolaning asl sahifasi · PDF
Maqola tibbiyot chiqindilarini boshqarish tizimini takomillashtirishdagi huquqiy va iqtisodiy muammolarni tahlil qiladi. Tibbiyot chiqindilari atrof-muhit va aholi salomatligi uchun katta xavf tug‘dirishi sababli ularni…
Mazkur maqolada 35–45 yosh oralig‘idagi bemorlarda serebrovaskulyar kasalliklar kechishi bilan bog‘liq holda buyrak to‘qimalarida kuzatiladigan patomorfologik o‘zgarishlar tahlil qilingan. Miya qon aylanishining…
В литературе последних лет были отражены единичные сообщения клинического течения постковидного синдрома у детей: наличие мультиорганных поражений организма ребенка, аутоиммунных поражений, выраженных изменений со…
Dental caries is a multi-factorial disease and is one of the most common health problems in childhood. A recent meta-analysis shows that the global prevalence of baby tooth caries (with a sample size of 80,405 people)…
В работе рассмотрены экспериментальные и клинические аспекты применения фотодинамической терапии (ФДТ) с метиленовой синью при лечении распространённого перитонита. Механизм действия ФДТ основан на фотохимических…
Myocardial infarction (MI) remains one of the main causes of premature mortality and disability in patients worldwide, despite the widespread implementation of modern reperfusion treatment methods, such as percutaneous…
Андижон, Наманган ва Фарғона вилоятларининг шифокорлар популяциясида юрак ишемик касаллигининг (ЮИК) ўткир ва сурункали шаклларида касалликлар коморбидлиги гендер хнусусиятлари ҳисобга олиган ҳолда ўрганилган ва ЮИК+АГ…
В статье представлен опыт хирургического лечения 173 больных с послеожоговыми рубцовыми деформациями и дефектами конечностей. На основании полученных результатов даны практические рекомендации по оптимальному выбору…
В статье рассматривается прогностическое значение нарушений проводимости сердца (атрио-вентрикулярная блокада, внутрисердечная задержка проводимости, удлинение QRS, наличие блока левой или правой ножки пучка Гисса) у…
Простата безининг хавфсиз гиперплазияси кекса ёшдаги эркакларда сийдик чиқариш функциясининг бузилиши, дизурик белгилари ва ҳаёт сифатининг пасайиши билан кечувчи сурункали касаллик ҳисобланади. Замонавий урология…