OʻZBEK TILIDAGI UZLUKSIZ NUTQNI AVTOMATIK TANIB OLISHNING CHUQUR NEYRON TARMOQLARIGA ASOSLANGAN TIZIMI

N.A. Niyozmatova

Samarqand davlat universiteti ilmiy tadqiqotlar axborotnomasi · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqola chuqur neyron tarmoqlarga asoslangan oʻzbek tilidagi uzluksiz nutqni avtomatik tanib olish tizimini yaratishga bagʻishlangan boʻlib, unda tizim tuzilmasi batafsil bayon etilgan. Tizimda bir nechta asosiy funktsional bloklar, ya'ni dastlabki ishlov berish, belgilarni ajratib olish, akustik va til modellash, dekodlash bosqichlari mavjud. Har bir blok vazifasi va oʻzaro bogʻliqligi tizim samaradorligini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Akustik modelni yaratishda nutq signalidan spektral va parametrik belgilar ajratib olinadi hamda ular chuqur neyron tarmoqlar orqali oʻqitiladi. Til modeli esa katta hajmli matn korpuslari asosida qurilib, soʻzlar ketma-ketligi ehtimoliyligini baholaydi. Bu ikki modelni oʻzaro integratsiyalash natijasida tizim nutqni yuqori aniqlik bilan tanib olish imkoniga ega boʻladi. Dekodlashda akustik va til modellari natijalari birlashtirilib, ehtimolligi eng yuqori boʻlgan matn varianti tanlab olinadi. Bu bosqichda samarali qidiruv algoritmlari qoʻllanilgan. Shuningdek, maqolada oʻqitish va testlash uchun foydalanilgan nutq hamda matn korpuslari tavsiflangan boʻlib, ularni hajmi, sifati va turlilik darajasi tizim natijasiga bevosita ta'sir qilishi koʻrsatib oʻtilgan. Ishda ishlab chiqilgan tizim samaradorligi mavjud analog tizimlar bilan taqqoslangan. Taqqoslash natijalari chuqur oʻqitishga asoslangan yondashuv an'anaviy usullarga nisbatan yuqori aniqlik va barqarorlikni ta'minlashini koʻrsatgan. Bu esa zamonaviy nutqni tanib olish tizimlarini yaratishda neyron tarmoqlar hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarN.A. Niyozmatova
JurnalSamarqand davlat universiteti ilmiy tadqiqotlar axborotnomasi
Nashr sanasi2026-01-01
Jild1
Son2
Betlar168-173
DOI10.59251/2181-3973.2025.v1.138.1.3874

Samarqand davlat universiteti ilmiy tadqiqotlar axborotnomasi jurnalidan boshqa maqolalar

Samarqand davlat universiteti ilmiy tadqiqotlar axborotnomasi — barcha maqolalar