O‘zbek tilidagi axborot texnologiyalari tushunchalarini kognitiv-ontologik asosda tasniflash

Jo‘raboyevich , Otabek

Қўқон университети хабарномаси · 2025-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi axborot texnologiyalari (AT) tushunchalarini kognitiv-ontologik asosda kategoriyalash va tasniflash masalalari yoritilgan. Tadqiqotda tushunchalarning semantik chegaralari, ularning iyerarxik va fazetli aloqalari, shuningdek, konseptual tizimning shakllanish mexanizmlari tahlil qilinadi. Maqolada o‘zbek tilidagi AT tushunchalarining kategoriyalash va tasniflash jarayoni lingvistik, kognitiv va ontologik yondashuvlar kesishmasida tahlil qilinadi. AT terminlarining semantik tuzilishi funksional, shakllanish mexanizmlari va iyerarxik tamoyillar asosida guruhlanishi ko‘rsatilib, ularning kognitiv tizimda shakllanishi freym, prototip, ssenariy kabi mental strukturalar orqali asoslantiriladi. Tadqiqotda tilshunoslikdagi freym semantikasi, konseptual metafora nazariyasi, kognitiv fazo modeli hamda hisoblash ontologiyasi konsepsiyalari birlashtirilgan. O‘zbek kompyuter lingvistikasining rivojlanish bosqichlari, korpus va ontologik resurslar yaratilishi, WordNet, OntoLex-Lemon, RDF/OWL kabi formatlar bilan integratsiyasi yoritiladi. Natijada AT terminologiyasining fazetli iyerarxiyasi taklif etilib, apparat, dasturiy va ma’lumotlar moduli asosidagi giperonimik-meronimik struktura asosida konseptual model ishlab chiqiladi. Taklif etilgan yondashuv AT terminlarini tizimlashtirish, o‘zbek tilidagi texnik lug‘atlar tuzish, o‘quv materiallarini optimallashtirish va sun’iy intellekt tizimlarida semantik qidiruvni takomillashtirish uchun puxta nazariy-amaliy asos yaratadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarJo‘raboyevich , Otabek
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2025-11-10
Jild16
Betlar150-152
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Axborot texnologiyalari, kognitiv lingvistika, rasmiy ontologiya, hisoblash lingvistikasi, tushuncha, ramka, prototip, tasniflash, WordNet, terminologiya tizimi.

Iqtibos keltirish

APAJo‘raboyevich , Otabek (2025). O‘ZBEK TILIDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TUSHUNCHALARINI KOGNITIV-ONTOLOGIK ASOSDA TASNIFLASH. Қўқон университети хабарномаси, 16, 150-152. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1327
GOST (OAK)Jo‘raboyevich , Otabek O‘ZBEK TILIDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TUSHUNCHALARINI KOGNITIV-ONTOLOGIK ASOSDA TASNIFLASH // Қўқон университети хабарномаси. – 2025. – T. 16. – B. 150-152.
MLAJo‘raboyevich , Otabek. “O‘ZBEK TILIDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TUSHUNCHALARINI KOGNITIV-ONTOLOGIK ASOSDA TASNIFLASH.” Қўқон университети хабарномаси, 16, 150-152, 2025. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1327
ChicagoJo‘raboyevich , Otabek. “O‘ZBEK TILIDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TUSHUNCHALARINI KOGNITIV-ONTOLOGIK ASOSDA TASNIFLASH.” Қўқон университети хабарномаси, 16, 150-152 (2025). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1327
HarvardJo‘raboyevich , Otabek (2025) ‘O‘ZBEK TILIDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TUSHUNCHALARINI KOGNITIV-ONTOLOGIK ASOSDA TASNIFLASH’, Қўқон университети хабарномаси, 16, 150-152. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1327
BibTeX
@article{joraboyevichotabek2025,
  title = {O‘ZBEK TILIDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TUSHUNCHALARINI KOGNITIV-ONTOLOGIK ASOSDA TASNIFLASH},
  author = {Jo‘raboyevich , Otabek},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2025},
  volume = {16},
  pages = {150-152},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1327}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Jo‘raboyevich , Otabek — boshqa maqolalari