Dunyo aholisining yarmidan ko‘pi endi shaharlarda yashaydi. Bu raqam 2050 yilga kelib uchdan ikki qismga yetishi kutilmoqda. Urbanizatsiya – bu nafaqat ko‘p qavatli uylarning ko‘payishi, transport oqimining zichlashishi va sanoat zonaslarining kengayishi, balki bu jarayon bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan muhim ekologik va gigiyenik muammolarning paydo bo‘lishidir. Atmosfera havosining sifati inson salomatligi va atrof-muhit holatiga bevosita ta’sir etuvchi asosiy omillardan biridir. Ushbu maqola zamonaviy urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosining ifloslanishiga qanday ta’sir qilayotgani, bu ifloslanishning gigiyenik (salomatlikni saqlashga oid) jihatlari, shuningdek, bu muammoning chet elda va O‘zbekistonda namoyon bo‘lish xususiyatlari haqida so‘z yuritadi. Maqsadi: shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda shaharsozlikning gigiyenik rolini chuqur anglashga hissa qo‘shishdir. Materiallar va usullar: Mazkur tadqiqotda urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosi sifatiga ta’sirini baholash maqsadida kompleks gigiyenik va ekologik tadqiqot usullari qo‘llanildi. Tadqiqot materiali sifatida O‘zbekiston shaharlarida atmosfera havosining holati bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlar, sanitariya-epidemiologiya xizmati hisobotlari, ekologik monitoring natijalari hamda xorijiy ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi. Olingan ko‘rsatkichlar amaldagi gigiyenik me’yorlar, jumladan O‘zbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari hamda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tavsiyalari bilan qiyoslandi. Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, urbanizatsiya darajasi yuqori bo‘lgan shaharlarda atmosfera havosining ifloslanish ko‘rsatkichlari nisbatan past urbanizatsiyalashgan hududlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori. Ayniqsa, avtomobil transporti oqimi zich bo‘lgan magistral yo‘llar atrofida va sanoat zonalariga yaqin hududlarda havodagi chang zarrachalari (PM₂․₅ va PM₁₀), azot dioksidi (NO₂) hamda uglerod oksidi (CO) konsentratsiyalarining gigiyenik me’yorlardan oshishi holatlari aniqlangan. Xulosa: O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy urbanizatsiya jarayonlari atmosfera havosining ifloslanish darajasini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Olingan natijalar shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlashga qaratilgan ilmiy asoslangan strategiyalarni ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, urbanizatsiya jarayonlarining gigiyenik jihatlarini chuqur o‘rganish zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi.
| Mualliflar | Elmurodova L.X., Doniyorova M.B. |
|---|---|
| Jurnal | Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии |
| Nashr sanasi | 2026-05-18 |
| Jild | 19 |
| Son | 14 |
| Betlar | 205-209 |
| Til | Rus |
urbanizatsiya, atmosfera ifloslanishi, gigiyena, shahar atrof-muhiti, qattiq zarrachalar (PM), azot oksidlari, og‘ir metallar, nafas o‘tkazish yo‘llari kasalliklari, shaharsozlik rejalashtirish, O‘zbekiston.
В статье представлен сравнительно-педагогический анализ интеграции технологий искусственного интеллекта в учебный процесс медицинского вуза. Актуальность исследования обусловлена необходимостью модернизации системы…
Mazkur ilmiy maqolada sud tibbiy ekspertiza muassasalarida komission ekspertiza faoliyatining tashkiliy, huquqiy va metodologik jihatlari kompleks tahlil qilinadi. Xususan, Samarqand viloyati sud tibbiy ekspertiza…
Farg‘ona shahrida yashovchi 25–60 yoshdagi 200 nafar respondentda shahar shovqinining arterial qon bosimiga ta’siri o‘rganildi. 70 dB dan yuqori shovqin darajasida sistolik va diastolik bosim ko‘rsatkichlari sezilarli…
Проведена интегральная оценка факторов риска развития заболеваний, потенциально ассоциируемых с пылевым фактором, на основе прогностической таблицы коэффициентов отношения правдоподобия. Показано, что наибольший риск…
Йирингли жароҳатларнинг асоратларини даволаш муаммоси кўп йиллардан бери долзарб бўлиб келмоқда. Сўнгги йилларда янги даволаш усулларини жорий этилиши ва мавжуд даволаш усулларини такомиллаштирилишига қарамасдан, юмшоқ…
Семизлик фонида ривожланувчи гонартроз кўп учраши ва прогрессив кечиши билан тавсифланувчи долзарб тиббий-ижтимоий муаммолардан бири ҳисобланади. Ортиқча тана вазни шароитида тизза бўғимларига тушадиган механик юклама…
Mazkur tadqiqot turli kimyoviy tarkibli ichimlik suvlari iste’moli sharoitida urug‘don to‘qimasining morfometrik ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlarni eksperimental sharoitda o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot obyekti…
Гипотиреоз является одним из наиболее распространённых эндокринных нарушений, сопровождающихся изменениями метаболизма, роста и функционирования различных органов и систем организма. Особую роль в регуляции…
Экспериментальная язва желудка (ЯЖ) вызывает системные метаболические изменения. В данном исследовании изучалась морфофункциональная корреляция между активностью ключевых ферментов детоксикации печени (цитохром P450…
Maqolada bolalarda surunkali yurak yetishmovchiligi muammosiga bag‘ishlangan ilmiy adabiyotlar sharhi keltirilgan. Kasallik rivojlanishining asosiy etiopatogenetik omillari, mavjud tasniflari hamda ushbu sindromning…
Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии — barcha maqolalar