Shaharlar nafasi: urbanizatsiyaning atmosfera havosini ifloslantirishdagi gigiyenik roli

Elmurodova L.X., Doniyorova M.B.

Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии · 2026-yil

Annotatsiya

Dunyo aholisining yarmidan ko‘pi endi shaharlarda yashaydi. Bu raqam 2050 yilga kelib uchdan ikki qismga yetishi kutilmoqda. Urbanizatsiya – bu nafaqat ko‘p qavatli uylarning ko‘payishi, transport oqimining zichlashishi va sanoat zonaslarining kengayishi, balki bu jarayon bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan muhim ekologik va gigiyenik muammolarning paydo bo‘lishidir. Atmosfera havosining sifati inson salomatligi va atrof-muhit holatiga bevosita ta’sir etuvchi asosiy omillardan biridir. Ushbu maqola zamonaviy urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosining ifloslanishiga qanday ta’sir qilayotgani, bu ifloslanishning gigiyenik (salomatlikni saqlashga oid) jihatlari, shuningdek, bu muammoning chet elda va O‘zbekistonda namoyon bo‘lish xususiyatlari haqida so‘z yuritadi. Maqsadi: shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda shaharsozlikning gigiyenik rolini chuqur anglashga hissa qo‘shishdir. Materiallar va usullar: Mazkur tadqiqotda urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosi sifatiga ta’sirini baholash maqsadida kompleks gigiyenik va ekologik tadqiqot usullari qo‘llanildi. Tadqiqot materiali sifatida O‘zbekiston shaharlarida atmosfera havosining holati bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlar, sanitariya-epidemiologiya xizmati hisobotlari, ekologik monitoring natijalari hamda xorijiy ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi. Olingan ko‘rsatkichlar amaldagi gigiyenik me’yorlar, jumladan O‘zbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari hamda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tavsiyalari bilan qiyoslandi. Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, urbanizatsiya darajasi yuqori bo‘lgan shaharlarda atmosfera havosining ifloslanish ko‘rsatkichlari nisbatan past urbanizatsiyalashgan hududlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori. Ayniqsa, avtomobil transporti oqimi zich bo‘lgan magistral yo‘llar atrofida va sanoat zonalariga yaqin hududlarda havodagi chang zarrachalari (PM₂․₅ va PM₁₀), azot dioksidi (NO₂) hamda uglerod oksidi (CO) konsentratsiyalarining gigiyenik me’yorlardan oshishi holatlari aniqlangan. Xulosa: O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy urbanizatsiya jarayonlari atmosfera havosining ifloslanish darajasini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Olingan natijalar shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlashga qaratilgan ilmiy asoslangan strategiyalarni ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, urbanizatsiya jarayonlarining gigiyenik jihatlarini chuqur o‘rganish zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarElmurodova L.X., Doniyorova M.B.
JurnalВестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии
NashriyotАссоциация Пульмонологов Центральной Азии
ISSN2181-4988
Nashr sanasi2026-05-18
Jild19
Son14
Betlar205-209
TilO‘zbek
Ilmiy sohaTibbiyot
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

urbanizatsiya, atmosfera ifloslanishi, gigiyena, shahar atrof-muhiti, qattiq zarrachalar (PM), azot oksidlari, og‘ir metallar, nafas o‘tkazish yo‘llari kasalliklari, shaharsozlik rejalashtirish, O‘zbekiston.

Ilmiy soha

Tibbiyot

Iqtibos keltirish

APAElmurodova L.X., Doniyorova M.B. (2026). SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI. Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии, 19(14), 205-209. https://journals.tnmu.uz/index.php/bapca/article/view/4959
GOST (OAK)Elmurodova L.X., Doniyorova M.B. SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI // Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии. – 2026. – T. 19, № 14. – B. 205-209.
MLAElmurodova L.X., Doniyorova M.B. “SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI.” Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии, 19(14), 205-209, 2026. https://journals.tnmu.uz/index.php/bapca/article/view/4959
ChicagoElmurodova L.X., Doniyorova M.B. “SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI.” Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии, 19(14), 205-209 (2026). https://journals.tnmu.uz/index.php/bapca/article/view/4959
HarvardElmurodova L.X., Doniyorova M.B (2026) ‘SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI’, Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии, 19(14), 205-209. https://journals.tnmu.uz/index.php/bapca/article/view/4959
BibTeX
@article{elmurodovalxdoniyorovamb2026,
  title = {SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI},
  author = {Elmurodova L.X., Doniyorova M.B.},
  journal = {Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии},
  year = {2026},
  volume = {19},
  number = {14},
  pages = {205-209},
  url = {https://journals.tnmu.uz/index.php/bapca/article/view/4959}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии jurnalidan boshqa maqolalar

Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Tibbiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Tibbiyot sohasidagi OAK jurnallari