O‘zbek tilida morfemik tarkib va fonetik o‘zgarishlarni lingvistik modellashtirish

MARDONOVA, SARVINOZ

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Bugungi tilshunoslikda til birliklarini nafaqat tavsiflash, balki ularning tuzilishi va o‘zaro munosabatlarini formal modellar asosida ifodalash masalasi tobora muhimlashib bormoqda. Bunga, avvalo, kompyuter lingvistikasi, tabiiy tilni qayta ishlash va elektron lingvistik resurslarning rivojlanishi sabab bo‘lmoqda. Til birliklarini avtomatik qayta ishlash uchun ularning strukturaviy, morfologik va funksional xususiyatlarini aniq belgilash talab etiladi. Lingvistik modellashtirish til hodisasining muhim belgilarini abstraksiyalash, ularni formal birliklar va qoidalar tizimi orqali ifodalashga asoslanadi. Model real til hodisasining to‘liq nusxasi emas, balki uning muayyan tadqiqot maqsadi uchun zarur bo‘lgan xususiyatlarini aks ettiruvchi ilmiy konstruksiyadir. Shu jihatdan morfemik modellashtirish so‘zning tarkibiy qismlari, ularning ketma-ketligi, vazifasi va o‘zaro munosabatlarini formal tavsiflash imkonini beradi. O‘zbek tilining agglyutinativ tillar qatoriga mansubligi morfemik modellashtirish uchun muhim imkoniyat yaratadi. Bunda grammatik va derivatsion ma’nolar ko‘pincha affikslarning asosga ketma-ket birikishi orqali ifodalanadi. Biroq real nutq jarayonida affiksatsiya har doim ham so‘zning fonetik shakliga o‘zgarishsiz ta’sir qilmaydi. Ayrim hollarda morfemalar chegarasida tovush tushishi, orttirilishi yoki almashishi kuzatiladi. Natijada so‘zning yuzaki shakli bilan uning morfemik strukturasi o‘rtasida tafovut yuzaga keladi. Shu sababli o‘zbek tilidagi morfemik birliklarni modellashtirishda faqat “asos + qo‘shimcha” munosabatini ko‘rsatish yetarli emas. Model fonetik alternatsiyalarni ham hisobga olishi lozim. Morfemik tarkib va lingvistik model Morfema so‘zning ma’no yoki grammatik vazifa ifodalovchi eng …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarMARDONOVA, SARVINOZ
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
NashriyotБухоро давлат университети
ISSN3060-527X, 3030-380X
Nashr sanasi2026-09-20
Son7
Betlar3-5
TilO‘zbek
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.359
Indeksga qo‘shilgan2026-10-18

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.359 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

morfema, morfemika, morfemik tarkib, morfemik segmentatsiya, affiks, derivatsiya, morfologik model., morfema, morfemika, morfemik tarkib, morfemik segmentatsiya, affiks, derivatsiya, morfologik model.

Iqtibos keltirish

APAMARDONOVA, SARVINOZ (2026). O‘ZBEK TILIDA MORFEMIK TARKIB VA FONETIK O‘ZGARISHLARNI LINGVISTIK MODELLASHTIRISH. Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 3-5. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.359
GOST (OAK)MARDONOVA, SARVINOZ O‘ZBEK TILIDA MORFEMIK TARKIB VA FONETIK O‘ZGARISHLARNI LINGVISTIK MODELLASHTIRISH // Таълимда истиқболли изланишлар. – 2026. – № 7. – B. 3-5. – DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.359.
MLAMARDONOVA, SARVINOZ. “O‘ZBEK TILIDA MORFEMIK TARKIB VA FONETIK O‘ZGARISHLARNI LINGVISTIK MODELLASHTIRISH.” Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 3-5, 2026. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.359
ChicagoMARDONOVA, SARVINOZ. “O‘ZBEK TILIDA MORFEMIK TARKIB VA FONETIK O‘ZGARISHLARNI LINGVISTIK MODELLASHTIRISH.” Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 3-5 (2026). https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.359
HarvardMARDONOVA, SARVINOZ (2026) ‘O‘ZBEK TILIDA MORFEMIK TARKIB VA FONETIK O‘ZGARISHLARNI LINGVISTIK MODELLASHTIRISH’, Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 3-5. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.359
BibTeX
@article{mardonovasarvinoz2026,
  title = {O‘ZBEK TILIDA MORFEMIK TARKIB VA FONETIK O‘ZGARISHLARNI LINGVISTIK MODELLASHTIRISH},
  author = {MARDONOVA, SARVINOZ},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {7},
  pages = {3-5},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.359},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.359}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

MARDONOVA, SARVINOZ — boshqa maqolalari