Islom falsafasidagi asosiy maktablar: moturidiy, ash'ariya va mu'tazaliya qarashlari

Nasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqola islom kalom ilmining uchta asosiy maktabi — Moturidiylik, Ash'ariylik va Mu'taziliylikning shakllanishi, ta'limoti va o'zaro munosabatini qiyosiy-tahliliy usulda o'rganishga bag'ishlangan. Tadqiqotda VIII–X asrlar musulmon intellektual hayotining keskin bahs-munozaralar bilan tavsiflanuvchi davri tarixiy kontekstda ko'rib chiqilib, aqidaviy tafakkurning asosiy muammolari — aql va vahiy munosabati, Allohning sifatlari, qazo va qadar, inson ixtiyori kabi fundamental masalalar tahlil qilingan. Maqolada tarixiy-falsafiy tahlil, qiyosiy taqqoslash va mantiqiy umumlashtirish metodlaridan foydalanilgan. Tadqiqot manbalari sifatida Abu Mansur al-Moturidiyning "Kitob at-Tavhid", Abul Hasan al-Ash'ariyning "Maqolot al- islomiyin" asarlari hamda zamonaviy mahalliy va xorijiy olimlarning ilmiy ishlari asosida olingan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, Moturidiylik aql va vahiy o'rtasida muvozanatni saqlashga intilgan, Ash'ariylik vahiyning mutlaq ustuvorligini ta'kidlagan, Mu'taziliylar esa aqlni e'tiqodiy masalalarning bosh mezoni sifatida ilgari surgan. Mazkur maktablar bir-biridan metodologik jihatdan farq qilgan bo'lsalar-da, islom aqidasini ilmiy asoslarda himoya qilish va mustahkamlashda umumiy maqsadga xizmat qilganlar. Maqola islom falsafasi, kalom ilmi tarixi va diniy-falsafiy tafakkur sohasidagi tadqiqotlar uchun nazariy manba sifatida ahamiyat kasb etadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarNasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-07-02
Jild8
Son5
Betlar1634-1640
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPedagogika
DOI10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Moturidiylik, Ash’ariylik, Mu’taziliylar, aqida, kalom, a’roz, Movarounnahr, payg‘ambarlik.

Ilmiy soha

Pedagogika

Iqtibos keltirish

APANasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi (2026). ISLOM FALSAFASIDAGI ASOSIY MAKTABLAR: MOTURIDIY, ASH'ARIYA VA MU'TAZALIYA QARASHLARI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 1634-1640. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020
GOST (OAK)Nasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi ISLOM FALSAFASIDAGI ASOSIY MAKTABLAR: MOTURIDIY, ASH'ARIYA VA MU'TAZALIYA QARASHLARI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 5. – B. 1634-1640. – DOI: 10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020.
MLANasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi. “ISLOM FALSAFASIDAGI ASOSIY MAKTABLAR: MOTURIDIY, ASH'ARIYA VA MU'TAZALIYA QARASHLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 1634-1640, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020
ChicagoNasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi. “ISLOM FALSAFASIDAGI ASOSIY MAKTABLAR: MOTURIDIY, ASH'ARIYA VA MU'TAZALIYA QARASHLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 1634-1640 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020
HarvardNasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi (2026) ‘ISLOM FALSAFASIDAGI ASOSIY MAKTABLAR: MOTURIDIY, ASH'ARIYA VA MU'TAZALIYA QARASHLARI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 1634-1640. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020
BibTeX
@article{nasullayevashahnozamuxtorqizi2026,
  title = {ISLOM FALSAFASIDAGI ASOSIY MAKTABLAR: MOTURIDIY, ASH'ARIYA VA MU'TAZALIYA QARASHLARI},
  author = {Nasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {5},
  pages = {1634-1640},
  doi = {10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Pedagogika sohasidagi boshqa maqolalar

Pedagogika sohasidagi OAK jurnallari