Ushbu maqola islom kalom ilmining uchta asosiy maktabi — Moturidiylik, Ash'ariylik va Mu'taziliylikning shakllanishi, ta'limoti va o'zaro munosabatini qiyosiy-tahliliy usulda o'rganishga bag'ishlangan. Tadqiqotda VIII–X asrlar musulmon intellektual hayotining keskin bahs-munozaralar bilan tavsiflanuvchi davri tarixiy kontekstda ko'rib chiqilib, aqidaviy tafakkurning asosiy muammolari — aql va vahiy munosabati, Allohning sifatlari, qazo va qadar, inson ixtiyori kabi fundamental masalalar tahlil qilingan. Maqolada tarixiy-falsafiy tahlil, qiyosiy taqqoslash va mantiqiy umumlashtirish metodlaridan foydalanilgan. Tadqiqot manbalari sifatida Abu Mansur al-Moturidiyning "Kitob at-Tavhid", Abul Hasan al-Ash'ariyning "Maqolot al- islomiyin" asarlari hamda zamonaviy mahalliy va xorijiy olimlarning ilmiy ishlari asosida olingan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, Moturidiylik aql va vahiy o'rtasida muvozanatni saqlashga intilgan, Ash'ariylik vahiyning mutlaq ustuvorligini ta'kidlagan, Mu'taziliylar esa aqlni e'tiqodiy masalalarning bosh mezoni sifatida ilgari surgan. Mazkur maktablar bir-biridan metodologik jihatdan farq qilgan bo'lsalar-da, islom aqidasini ilmiy asoslarda himoya qilish va mustahkamlashda umumiy maqsadga xizmat qilganlar. Maqola islom falsafasi, kalom ilmi tarixi va diniy-falsafiy tafakkur sohasidagi tadqiqotlar uchun nazariy manba sifatida ahamiyat kasb etadi.
| Mualliflar | Nasullayeva, Shahnoza Muxtor qizi |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар |
| Nashr sanasi | 2026-07-02 |
| Jild | 8 |
| Son | 5 |
| Betlar | 1634-1640 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020 |
DOI: 10.70728/a.series.ijt.v08.i05.020 · Maqolaning asl sahifasi
Moturidiylik, Ash’ariylik, Mu’taziliylar, aqida, kalom, a’roz, Movarounnahr, payg‘ambarlik.
Ushbu maqolada 2026-yil aprel oyida Toshkentdagi Oʻzbekiston Amaliy sanʼat va hunarmandchilik tarixi davlat muzeyida birinchi marta oʻtkazilgan "Naqshlar tili – umumiy meros sadosi" mavzusidagi xalqaro madaniy-maʼrifiy…
Mazkur maqolada Surxon vohasida yashovchi fargʻonaliklarning xalq ogʻzaki ijodi, uning shakllanish jarayoni va oʻziga xos xususiyatlari yoritilgan. Shuningdek, Sobiq Sovet davrida Fargʻona vodiysidan Surxon vohasiga…
В данной статье рассматриваются грубые нарушения прав человека в Туркестане в период «военного коммунизма». Освещается игнорирование советской властью национально-бытовых условий местного населения при его мобилизации…
Ushbu maqolada mustaqillik yillarida O‘zbekistonda davlat va fuqarolik jamiyati institutlari (nodavlat notijorat tashkilotlari, OAV, o‘zini o‘zi boshqarish organlari) o‘rtasidagi munosabatlar dinamikasining…
Mazkur maqolada bibliograf va manbashunos Abdulla Nosirov tomonidan Birinchi Renessans davri olimlari ilmiy merosiga oid tuzilgan biobibliografik daftarlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon…
Ushbu maqolada paxtani mayda va yirik iflosliklardan tozalash texnologik mashinalarining ishlash prinsiplari, konstruktiv tuzilishi hamda samaradorligi tahlil qilingan. Paxta tozalash jarayonida qo‘llaniladigan…
Ushbu maqolada XX asrning 20-yillarida Turkiston mintaqasida yuz bergan murakkab ijtimoiy-siyosiy jarayonlar fonida milliy pedagogikaning shakllanishi va jadid ziyolilarining ta’lim metodikasiga oid qarashlari tahlil…
Ushbu maqolada Temuriylar davrida Buyuk ipak yo'lining ijtimoiy-tarixiy hamda siyosiy ahamiyati, shuningdek, mazkur sulola hukronligi yillarida savdo-sotiqni rivojlantirish borasida amalga oshirilgan islohotlarning…
В данной статье анализируется научный вклад Арало-Каспийской экспедиции в изучение палеоэкологии региона на основе исторических источников и научных исследований. Рассматривается роль первых экспедиций XIX века, а также…
Ushbu maqolada XX asrning ikkinchi yarmida Surxondaryo viloyati ichki ishlar idoralarida (IIB) xizmat qilgan xotin-qizlarning faoliyati, ularning hududda huquq- tartibotni taʼminlash, jinoyatchilikka qarshi kurashish va…