Fosfatli mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish chiqindilarini qayta ishlashda energiya tejamkor texnologiyalarni qo‘llash

Ahmedov, Sultan Mukaramovich

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada fosfatli mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan asosiy texnogen chiqindilar, xususan fosfogips, kislotali oqova suvlar, ftorli gazlar, fosfat changlari va texnologik shlamlarni qayta ishlashda energiya tejamkor texnologiyalarni qo‘llashning ilmiy-texnologik asoslari tahlil qilindi. Fosforit xomashyosini sulfat kislota bilan qayta ishlash natijasida fosfor kislotasi olinadi va bu jarayonda katta miqdorda kalsiy sulfat asosidagi fosfogips hosil bo‘ladi; EPA ma’lumotlariga ko‘ra, ho‘l usulda fosfor kislotasi ishlab chiqarishda fosfogips asosiy chiqindi mahsulot hisoblanadi va taxminan 1 tonna fosfor kislotasi uchun 5,2 tonnagacha fosfogips hosil bo‘lishi mumkin . Tadqiqotda chiqindilarni oddiy saqlash yoki poligonga joylashtirish yondashuvi ekologik, iqtisodiy va energetik jihatdan samarasiz ekani asoslandi. Muqobil ravishda fosfogipsni qurilish materiallari, sement qo‘shimchalari, tuproq melioranti, oltingugurt kislotasini regeneratsiya qilish xomashyosi, noyob yer elementlarini ajratib olish manbasi va ikkilamchi mineral resurs sifatida baholash mumkinligi ko‘rsatildi. Energiya tejamkorlik nuqtayi nazaridan past haroratli quritish, issiqlik almashinuvi tizimlarini optimallashtirish, chiqindi issiqlikdan foydalanish, yopiq suv aylanishi, membranali ajratish, vakuum-filtrlash, mexanik faollashtirish, granulatsiya va raqamli boshqaruv tizimlari asosiy yo‘nalishlar sifatida ko‘rib chiqildi. Maqolada fosfatli o‘g‘itlar ishlab chiqarish chiqindilarini qayta ishlashda “chiqindi — ikkilamchi xomashyo — energiya tejovchi mahsulot” zanjirini shakllantirish zarurligi asoslanib, texnologik, ekologik va iqtisodiy samaradorlikni birgalikda baholashga yo‘naltirilgan ilmiy-uslubiy yondashuv taklif etildi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAhmedov, Sultan Mukaramovich
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-07-02
Jild8
Son5
Betlar31-40
TilO‘zbek
Ilmiy sohaArxitektura
DOI10.70728/a.series.tab.v08.i05.006
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i05.006 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

fosfatli mineral o‘g‘itlar, fosfogips, chiqindilarni qayta ishlash, energiya tejamkor texnologiya, fosfor kislotasi, ikkilamchi xomashyo, ekologik xavfsizlik, resurs tejamkorlik, sulfat kislota, qurilish materiallari.

Ilmiy soha

Arxitektura

Iqtibos keltirish

APAAhmedov, Sultan Mukaramovich (2026). FOSFATLI MINERAL O‘G‘ITLAR ISHLAB CHIQARISH CHIQINDILARINI QAYTA ISHLASHDA ENERGIYA TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 31-40. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i05.006
GOST (OAK)Ahmedov, Sultan Mukaramovich FOSFATLI MINERAL O‘G‘ITLAR ISHLAB CHIQARISH CHIQINDILARINI QAYTA ISHLASHDA ENERGIYA TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 5. – B. 31-40. – DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i05.006.
MLAAhmedov, Sultan Mukaramovich. “FOSFATLI MINERAL O‘G‘ITLAR ISHLAB CHIQARISH CHIQINDILARINI QAYTA ISHLASHDA ENERGIYA TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 31-40, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i05.006
ChicagoAhmedov, Sultan Mukaramovich. “FOSFATLI MINERAL O‘G‘ITLAR ISHLAB CHIQARISH CHIQINDILARINI QAYTA ISHLASHDA ENERGIYA TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 31-40 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i05.006
HarvardAhmedov, Sultan Mukaramovich (2026) ‘FOSFATLI MINERAL O‘G‘ITLAR ISHLAB CHIQARISH CHIQINDILARINI QAYTA ISHLASHDA ENERGIYA TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(5), 31-40. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i05.006
BibTeX
@article{ahmedovsultanmukaramovich2026,
  title = {FOSFATLI MINERAL O‘G‘ITLAR ISHLAB CHIQARISH CHIQINDILARINI QAYTA ISHLASHDA ENERGIYA TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH},
  author = {Ahmedov, Sultan Mukaramovich},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {5},
  pages = {31-40},
  doi = {10.70728/a.series.tab.v08.i05.006},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i05.006}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Arxitektura sohasidagi boshqa maqolalar

Arxitektura sohasidagi OAK jurnallari