O‘zbekistonda xarajatlar hisobi va auditining zamonaviy modeli: milliy me’yoriy baza va xas

Yo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li

Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби · 2025-yil

Annotatsiya

Maqola O‘zbekistondagi korxonalar uchun xarajatlar hisobi va auditini bir butun, amaliy jihatdan qo‘llanadigan modelda taklif etadi. Yondashuv milliy me’yoriy asoslarni Xalqaro audit standartlari (XAS) va zamonaviy boshqaruv hisobi usullari bilan uyg‘unlashtiradi. Ishning mazmuni uch yo‘nalishga tayanadi: birinchidan, vaqtga asoslangan faoliyatga yo‘naltirilgan kalkulyatsiya (TD-ABC) yordamida kosvеt (bilvosita) xarajatlarni aniqroq taqsimlash va ERP ma’lumotlari asosida “vaqt tenglamalari”ni kalibrlash; ikkinchidan, XAS 315 (2019-yil tahriri) talablariga muvofiq, xarajatlar va moliyaviy hisobot bo‘yicha xatolik xavflarini (inherent risk) aniqlash hamda ularni tasdiqlovchi dalillar bilan bog‘lash; uchinchidan, XAS 330 asosida javob choralarini loyihalash – ichki nazorat testlari va mazmunan tekshiruvlar (substantiv protseduralar) uyg‘unligida audit dasturini tuzish. Maqola, shuningdek, barqarorlik (ESG) ko‘rsatkichlarini TD-ABC konturiga ehtiyotkorlik bilan kiritish va kelgusida ISSA 5000 bo‘yicha cheklangan yoki oqilona ishonch darajasidagi (assurance) tasdiqlashga tayyorgarlik mexanizmlarini asoslaydi. Tadqiqot davomida TD-ABC + XAS 315/330 + ATT sintezi takrorlanuvchi “dalillar arxitekturasi”ni yaratadi, moliyaviy va nomoliyaviy hisobot ishonchliligini oshiradi hamda O‘zbekistonda davom etayotgan islohotlar mazkur yo‘nalishiga mos keladi; model yirik davlat korxonalari va PIO sektoriga bosqichma-bosqich kengaytirish uchun ham mosdir.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarYo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li
JurnalАктуар молия ва бухгалтерия ҳисоби
NashriyotТoшкент дaвлaт иқтиcoдиёт универcитети
ISSN2181-1865
Nashr sanasi2025-10-25
Jild5
Son09
Betlar147-154
TilO‘zbek
Ilmiy sohaIqtisodiyot
DOI10.55439/afa/vol5_iss09/1214
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

DOI: 10.55439/afa/vol5_iss09/1214 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

TD-ABC, ABC, vaqt tenglamalari, XAS 315, XAS 330, IT-nazorat va ilovalar, ombor zaxiralari va tugallanmagan ishlab chiqarish (NIP/WIP), xarajatlarni kapitalizatsiya qilish, barqarorlik (ESG), ISSA 5000.

Ilmiy soha

Iqtisodiyot

Iqtibos keltirish

APAYo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li (2025). O‘ZBEKISTONDA XARAJATLAR HISOBI VA AUDITINING ZAMONAVIY MODELI: MILLIY ME’YORIY BAZA VA XAS. Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби, 5(09), 147-154. https://doi.org/10.55439/afa/vol5_iss09/1214
GOST (OAK)Yo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li O‘ZBEKISTONDA XARAJATLAR HISOBI VA AUDITINING ZAMONAVIY MODELI: MILLIY ME’YORIY BAZA VA XAS // Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби. – 2025. – T. 5, № 09. – B. 147-154. – DOI: 10.55439/afa/vol5_iss09/1214.
MLAYo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li. “O‘ZBEKISTONDA XARAJATLAR HISOBI VA AUDITINING ZAMONAVIY MODELI: MILLIY ME’YORIY BAZA VA XAS.” Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби, 5(09), 147-154, 2025. https://doi.org/10.55439/afa/vol5_iss09/1214
ChicagoYo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li. “O‘ZBEKISTONDA XARAJATLAR HISOBI VA AUDITINING ZAMONAVIY MODELI: MILLIY ME’YORIY BAZA VA XAS.” Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби, 5(09), 147-154 (2025). https://doi.org/10.55439/afa/vol5_iss09/1214
HarvardYo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li (2025) ‘O‘ZBEKISTONDA XARAJATLAR HISOBI VA AUDITINING ZAMONAVIY MODELI: MILLIY ME’YORIY BAZA VA XAS’, Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби, 5(09), 147-154. https://doi.org/10.55439/afa/vol5_iss09/1214
BibTeX
@article{yolchiyevoybekulugbekogli2025,
  title = {O‘ZBEKISTONDA XARAJATLAR HISOBI VA AUDITINING ZAMONAVIY MODELI: MILLIY ME’YORIY BAZA VA XAS},
  author = {Yo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li},
  journal = {Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби},
  year = {2025},
  volume = {5},
  number = {09},
  pages = {147-154},
  doi = {10.55439/afa/vol5_iss09/1214},
  url = {https://doi.org/10.55439/afa/vol5_iss09/1214}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби jurnalidan boshqa maqolalar

Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Yo’lchiyev Oybek Ulug‘bek o‘g‘li — boshqa maqolalari

Iqtisodiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Iqtisodiyot sohasidagi OAK jurnallari