Tadqiqot dizaynini ishlab chiqish jarayonida gipotezalarni shakllantirish, o‘zgaruvchilar tizimini tanlash va ekonomet rik identifikatsiya strategiyasini asoslash

Usmonov , Maxsud, Qodirov , Farrux

Муҳандислик ва Иқтисодиёт · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada tadqiqot dizaynini ishlab chiqish jarayonida gipotezalarni shakllantirish, o‘zgaruvchilartizimini tanlash hamda ekonometrik identifikatsiya strategiyasini asoslash masalalari metodologik jihatdan yoritiladi.Tadqiqot jarayoni “muammo–nazariya–gipoteza–o‘lchash–identifikatsiya–baholash–tekshiruv” zanjiri sifatida talqinqilinib, har bir bosqichda yuzaga keladigan asosiy xatoliklar — o‘lchash xatosi, tanlanma seleksiyasi, endogenlik,o‘tkazib yuborilgan o‘zgaruvchilar xatosi (omitted variable bias), teskari sababiylik va boshqa tahdidlar — hamda ularnikamaytirish yo‘llari tizimlashtiriladi. Maqolada gipotezalarni testlanadigan va falsifikatsiya qilinadigan shaklga keltirish,sababiy (kausal) savolni aniqlashtirish, konseptual model asosida o‘zgaruvchilarni operatsionallashtirish, indikatorlar vaproksi o‘zgaruvchilarni tanlash mezonlari muhokama qilinadi. Identifikatsiya strategiyalari sifatida randomizatsiya, tabiiytajribalar, instrumental o‘zgaruvchilar, farqlar farqi (DiD), regressiya diskontinuiteti (RD), panel ma’lumotlar va fiksirlanganeffektlar, moslashtirish (matching) hamda sintetik nazorat yondashuvlarining asosiy taxminlari va diagnostik testlariyoritiladi. “Natijalar” bo‘limida ta’lim dasturi samaradorligini baholash misolida gipotezalar, o‘zgaruvchilar matritsasi,identifikatsiya strategiyasini tanlash mantiqi hamda jadval va sxematik tasvirlar keltiriladi. Xulosa qismida tadqiqotdizaynining sifat ko‘rsatkichlari, ishonchlilik va takrorlanish (replicability) talablarini ta’minlash bo‘yicha amaliy tavsiyalarberiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarUsmonov , Maxsud, Qodirov , Farrux
JurnalМуҳандислик ва Иқтисодиёт
NashriyotПлеханов номидаги Россия иқтисодиёти университетининг Тошкент шаҳридаги филиали
ISSN3060-463X, 3060-463X
Nashr sanasi2026-01-01
Jild4
Son1
TilO‘zbek
Ilmiy sohaIqtisodiyot
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

tadqiqot dizayni; gipoteza; o‘zgaruvchilar tizimi; operatsionallashtirish; identifikatsiya; endogenlik; kausal inferensiya; instrumental o‘zgaruvchilar; DiD; RD; panel ma’lumotlar

Ilmiy soha

Iqtisodiyot

Iqtibos keltirish

APAUsmonov , Maxsud, & Qodirov , Farrux (2026). TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O‘ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH. Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(1). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/1919
GOST (OAK)Usmonov , Maxsud, Qodirov , Farrux TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O‘ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH // Муҳандислик ва Иқтисодиёт. – 2026. – T. 4, № 1.
MLAUsmonov , Maxsud, and Qodirov , Farrux. “TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O‘ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH.” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(1), 2026. https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/1919
ChicagoUsmonov , Maxsud, and Qodirov , Farrux. “TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O‘ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH.” Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(1) (2026). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/1919
HarvardUsmonov , Maxsud, and Qodirov , Farrux (2026) ‘TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O‘ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH’, Муҳандислик ва Иқтисодиёт, 4(1). https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/1919
BibTeX
@article{usmonovmaxsud2026,
  title = {TADQIQOT DIZAYNINI ISHLAB CHIQISH JARAYONIDA GIPOTEZALARNI SHAKLLANTIRISH, O‘ZGARUVCHILAR TIZIMINI TANLASH VA EKONOMET RIK IDENTIFIKATSIYA STRATEGIYASINI ASOSLASH},
  author = {Usmonov , Maxsud and Qodirov , Farrux},
  journal = {Муҳандислик ва Иқтисодиёт},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {1},
  url = {https://muhandislik-iqtisodiyot.uz/index.php/journal/article/view/1919}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Муҳандислик ва Иқтисодиёт jurnalidan boshqa maqolalar

Муҳандислик ва Иқтисодиёт — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Usmonov , Maxsud — boshqa maqolalari

Iqtisodiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Iqtisodiyot sohasidagi OAK jurnallari