Oʻrta Osiyo toʻgʻonli koʻllarining suv toshqini xavfini genetik-geomorfologik baholash asoslari

Pirnazarov, Ravshan

FarDU ilmiy xabarlari · 2025-yil

Annotatsiya

Tog‘li hududlarda keng tarqalgan to‘g‘onli ko‘llar halokatli suv toshqinlarining eng muhim tabiiy manbalaridan biridir. Ularning to‘g‘onlarining buzilishi va xavflilik darajasini prognoz qilish ko‘lshunoslikning eng muhim vazifalaridan biri sanaladi. Ushbu maqolada to‘g‘onli ko‘llarning xavfini baholashga yondashuvlar to‘g‘onning genetik turi va uning gidrodinamik hamda seysmik jarayonlarga nisbatan barqarorligi o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlikni o‘rnatish orqali o‘rganiladi.

O‘rta Osiyodagi regional ma’lumotlar (Sarez, Sari-Chelek, Iskandarko‘l ko‘llari) hamda Scopus ma’lumotlar bazasidagi zamonaviy global geomorfologik barqarorlik indekslari (SI, DBI, HDSI) tahliliga asoslanib, uch toifali xavf tasnifi taklif etiladi. Unga ko‘ra, muzlik (morena) yadroli glyatsiogen to‘g‘onlar payping (suv oqishi orqali еmirilish, suffoziya) va termal degradatsiya jarayonlariga moyilligi sababli eng yuqori xavf toifasiga kiritilgan. Gravitatsion (ko‘chki) to‘g‘onlar, garchi katta hajmga ega bo‘lsa-da, ularning barqarorligi to‘g‘on hajmining suv yig‘ish maydoniga nisbati asosida baholanishi talab etiladi. Taqdim etilgan genetik-geomorfologik asos operativ ma’lumotlar tanqisligi sharoitida sel xavfini kamaytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan, ustuvor chora-tadbirlarni ishlab chiqishga imkon beradi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarPirnazarov, Ravshan
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2025-10-25
Jild31
Son5
Betlar155-155
TilO‘zbek
Ilmiy sohaBiologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-09-06

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

to‘g‘on, qulama to‘g‘on, to‘g‘onli ko‘llar, genetik tasnif, barqarorlik, geomorfologik indeks, suv toshqini xavfi, O‘rta Osiyo, glyatsiogen ko‘llar., dam, landslide dam, dammed lakes, genetic classification, stability, geomorphological index, flood risk, Central Asia, glaciogenic lakes.

Ilmiy soha

Biologiya

Iqtibos keltirish

APAPirnazarov, Ravshan (2025). OʻRTA OSIYO TOʻGʻONLI KOʻLLARINING SUV TOSHQINI XAVFINI GENETIK-GEOMORFOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI. FarDU ilmiy xabarlari, 31(5), 155-155. https://journal.fdu.uz/main/article/816
GOST (OAK)Pirnazarov, Ravshan OʻRTA OSIYO TOʻGʻONLI KOʻLLARINING SUV TOSHQINI XAVFINI GENETIK-GEOMORFOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI // FarDU ilmiy xabarlari. – 2025. – T. 31, № 5. – B. 155-155.
MLAPirnazarov, Ravshan. “OʻRTA OSIYO TOʻGʻONLI KOʻLLARINING SUV TOSHQINI XAVFINI GENETIK-GEOMORFOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(5), 155-155, 2025. https://journal.fdu.uz/main/article/816
ChicagoPirnazarov, Ravshan. “OʻRTA OSIYO TOʻGʻONLI KOʻLLARINING SUV TOSHQINI XAVFINI GENETIK-GEOMORFOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(5), 155-155 (2025). https://journal.fdu.uz/main/article/816
HarvardPirnazarov, Ravshan (2025) ‘OʻRTA OSIYO TOʻGʻONLI KOʻLLARINING SUV TOSHQINI XAVFINI GENETIK-GEOMORFOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI’, FarDU ilmiy xabarlari, 31(5), 155-155. https://journal.fdu.uz/main/article/816
BibTeX
@article{pirnazarovravshan2025,
  title = {OʻRTA OSIYO TOʻGʻONLI KOʻLLARINING SUV TOSHQINI XAVFINI GENETIK-GEOMORFOLOGIK BAHOLASH ASOSLARI},
  author = {Pirnazarov, Ravshan},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2025},
  volume = {31},
  number = {5},
  pages = {155-155},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/816}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Pirnazarov, Ravshan — boshqa maqolalari

Biologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Biologiya sohasidagi OAK jurnallari