<p><em>Tog‘li hududlarda keng tarqalgan to‘g‘onli ko‘llar halokatli suv toshqinlarining eng muhim tabiiy manbalaridan biridir. Ularning to‘g‘onlarining buzilishi va xavflilik darajasini prognoz qilish ko‘lshunoslikning eng muhim vazifalaridan biri sanaladi. Ushbu maqolada to‘g‘onli ko‘llarning xavfini baholashga yondashuvlar to‘g‘onning genetik turi va uning gidrodinamik hamda seysmik jarayonlarga nisbatan barqarorligi o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlikni o‘rnatish orqali o‘rganiladi. </em></p> <p><em>O‘rta Osiyodagi regional ma’lumotlar (Sarez, Sari-Chelek, Iskandarko‘l ko‘llari) hamda Scopus ma’lumotlar bazasidagi zamonaviy global geomorfologik barqarorlik indekslari (SI, DBI, HDSI) tahliliga asoslanib, uch toifali xavf tasnifi taklif etiladi. Unga ko‘ra, muzlik (morena) yadroli glyatsiogen to‘g‘onlar payping (suv oqishi orqali еmirilish, suffoziya) va termal degradatsiya jarayonlariga moyilligi sababli eng yuqori xavf toifasiga kiritilgan. Gravitatsion (ko‘chki) to‘g‘onlar, garchi katta hajmga ega bo‘lsa-da, ularning barqarorligi to‘g‘on hajmining suv yig‘ish maydoniga nisbati asosida baholanishi talab etiladi. Taqdim etilgan genetik-geomorfologik asos operativ ma’lumotlar tanqisligi sharoitida sel xavfini kamaytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan, ustuvor chora-tadbirlarni ishlab chiqishga imkon beradi.</em></p>
| Mualliflar | Pirnazarov, Ravshan |
|---|---|
| Jurnal | FarDU ilmiy xabarlari |
| Nashr sanasi | 2025-10-25 |
| Jild | 31 |
| Son | 5 |
| Til | O‘zbek |
to‘g‘on, qulama to‘g‘on, to‘g‘onli ko‘llar, genetik tasnif, barqarorlik, geomorfologik indeks, suv toshqini xavfi, O‘rta Osiyo, glyatsiogen ko‘llar., dam, landslide dam, dammed lakes, genetic classification, stability, geomorphological index, flood risk, Central Asia, glaciogenic lakes.
Maqolada Samarqand viloyatining oziq-ovqat sanoati hududiy tashkiloti va uning rivojlanish istiqbollari mintaqaviy iqtisodiyotning strategik sohasi sifatida tahlil qilindi. Rasmiy statistika, davlat hisobotlari hamda…
Ushbu maqolada Farg‘ona viloyati misolida kriminogen vaziyatga ta’sir etuvchi omillar chuqur tahlil qilingan. Xalqaro va mahalliy ilmiy manbalar asosida jinoyatchilikka ta’sir qiluvchi omillar tasnifi ishlab…
Maqolada entomologiya fanidan darslarda muammoli vaziyatlardan foydalanishning ahamiyati, ularni yaratish usul va qoidalari bayon etilgan. Shuningdek, hasharotlarni o‘rganish jarayonida innovatsion texnologiyalarni…
Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysida joylashgan qadamjolar va ziyoratgohlarning turizm va rekreatsion salohiyati tahlil qilingan. Ziyorat va rekreatsion turizmning o‘zaro bog‘liqligi, ularning ijtimoiy, madaniy va…
Mazkur maqolada iqlim o‘zgarishi sharoitida Mirzacho‘l hududi litogen va gidroiqlimiy muhitining agrolandshaftlar hosil bo‘lishidagi o‘rni, geologik va gemorfologik tuzilishining еrosti va еrusti suvlari harakatiga…
Maqolada Sirdaryo viloyati hududi miqyosida shamollarning yillik, oylik va kunlik yoʻnalishlari hamda tezligiga oid ma’lumotlar berilgan. Shamolning harakati va yoʻnalishiga oid ma’lumotlarni olish manbalari va ularning…
Mazkur maqolada Sharq mamlakatlarida tarixiy xotira va ma’naviy merosning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tarixiy xotira milliy o‘zlikni anglash, qadriyatlarni asrab-avaylash va kelajak avlodni…
Mazkur maqolada Farg‘ona iqtisodiy rayoni investitsion salohiyatining iqtisodiy-geografik jihatdan tahlil qilingan va rivojlanish omillari tizimli bayon qilingan. Tadqiqotda mintaqaning demografik vaziyati, ishlab…
Ushbu maqolada Rhynocoris iracundus (Heteroptera: Reduviidae) turining Farg‘ona vodiysi sharoitida tarqalishi, ekologik xususiyatlari hamda qishloq xo‘jaligi zararkunandalariga qarshi biologik kurashdagi o‘rni…
O‘zbekistonning agroekotizimlari orasida Farg‘ona vodiysi alohida ahamiyatga ega bo‘lib, uning bo‘z tuproqlari yuqori unumdorligi bilan ajralib turadi. Eskidan sug‘orilgan tipik bo‘z tuproqlarda elementlarning…