<p>Ma’rifatparvarlik — bu nafaqat bilim va madaniyatni tarqatish, balki insonlarning ongini, fikrini va xulqini o‘zgartirishga qaratilgan jarayon. Bu jarayon, ta’lim tizimi va madaniy faoliyat orqali jamiyatning intellektual rivojlanishini ko‘zda tutadi. Shuningdek, ma’rifat — davlatda yoki jamiyatda tashkil etilgan tarbiyaviy va ma’rifiy tizimni ifodalaydi. Bu tizim o‘zgaruvchan tarixiy sharoitlarda, iqtisodiy, siyosiy va madaniy omillar bilan bog‘liq ravishda shakllanadi. Maqolada ma’rifatparvarlikning asosiy g‘oyasi, vujudga kelishi, rivojlanishi xususan ma’rifatparvarlar harakati borasida so‘z boradi. Kantning falsafiy nuqtai nazaridan, ma’rifat faqat tashqi erkinlikda emas, balki ichki erkinlikda ham ifodalanadi. Bu erkinlik, odamning o‘z aqlidan mustaqil ravishda foydalanishi va o‘z fikrini erkin ifodalashi huquqini anglatadi. Shuning uchun, Kantning ma‘rifatga bo‘lgan qarashi, birinchi navbatda, insonning o‘zini anglash va o‘z aqlini mustaqil ravishda ishlatish huquqiga ega bo‘lishidir.</p> <p>G‘arb mutafakkirlari “voyaga yetmaganlik”ni insonning o‘z aqlidan erkin foydalanishdan qochish yoki qo‘rqish holati sifatida ta’riflaydi. Bu holat, odamning faqat boshqalar tomonidan ko‘rsatilgan yo‘l-yo‘riqqa, maslahatga yoki qo‘llab-quvvatlashga tayanishida namoyon bo‘ladi. Uning fikricha, bu holat odamning o‘zining ichki kuchi va aqli bilan to‘liq ishlashga bo‘lgan jasoratsizlikdan kelib chiqadi. Bu, ayniqsa, jamiyatda, hukumatda yoki diniy idoralarda ko‘proq muvofiqlashtirilgan nazorat va o‘rgatishlar orqali mustahkamlanadi. Shunday qilib, ma’rifat — bu nafaqat tashqi ijtimoiy o‘zgarishlar, balki ichki, insonning o‘zini anglash va o‘z aqlini erkin ishlatishga bo‘lgan ichki ehtiyojni ham o‘z ichiga oladi.</p>
| Mualliflar | Abduvaxidov, Abdullaziz |
|---|---|
| Jurnal | FarDU ilmiy xabarlari |
| Nashr sanasi | 2026-01-23 |
| Jild | 31 |
| Son | 3 |
| Betlar | 18-22 |
| Til | O‘zbek |
Ma’rifatparvarlik, siklopediya, xudo, Jon Lokk, K.A.Gelvetsiy, D.Didro, J.J.Russo, I.G.Pestalozzi, “ma’rifatli absolyutizm”, tafakkur, ta’lim, maktab.
Maqolada “pozitsiya”, “hayotiy pozitsiya”, “ijtimoiy pozitsiya”, “faol pozitsiya” kabi tushunchalarning mohiyati va bugungi kundagi ijtimoiy ahamiyati o‘rganilgan. Yangi O‘zbekiston sharoitida fuqarolik jamiyatini barpo…
Mazkur maqolada o‘tgan asrning 80 yillarida Buxoro tarixiy va madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish jamiyati tomonidan amalga oshirilgan konferensiya natijalari va ular qabul qilgan qarorlar hamda vazifalar haqida…
Ushbu maqolada kvaternion sonlar jismi ustida aniqangan kvadrat matritsalarning satriy determinanti va uning xossalari o‘rganilgan. kvadrat matritsaning i -satri bo‘yicha satr-determinant kvadrat matritsaning har…
Mazkur maqolada Xiva xonligida donli ekinlar yetishtirish jarayonidagi an’anaviy metodlar va o‘zgarishlar o‘rganiladi. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida ekinlar hosildorligini oshirish, o‘z navbatida qishloq aholisi…
Mazkur maqolada Farg‘ona vodiysida Qishloq vrachlik punktlari faoliyati va undagi o‘zgarishlar ilmiy asosda tahlil etilgan. Shuningdek maqoalda mustaqillikning dastlabki yillarida Respublikada va Farg‘ona vodiysida…
Mazkur maqolada Qo‘qon xonligi va keyingi davrlarda o‘zbek xalqining ma’naviy taraqqiyotiga ulkan xissa qo‘shgan olima va shoira ayollarning ijodi to‘g‘risida fikr yuritiladi. Jumladan, Uvaysiy, Nodira, Dilshod otin…
Ushbu maqolada Markaziy Osiyo mintaqasida yuzaga kelayotgan zamonaviy geosiyosiy tendensiyalarning mazmun-mohiyati va ularning mintaqaviy hamkorlikka ko‘rsatayotgan ta’siri ilmiy tahlil etiladi. Muallif mintaqa…
Mazkur maqolada yangi davrda Hindiston tashqi siyosatining o‘ziga xos ustuvor va farqli jihatlari tahlil qilinadi. Hindistonning ko‘p vektorli tashqi siyosati global hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, u…
Maqolada Markaziy Osiyoda yozuvlarning paydo bo‘lishi, rivojlanib borishi va turli davrlarda ularning transformatsiyasi, yozuvlarning ish yuritish va hujjatshunoslikda qo‘llanilishi, Markaziy Osiyo, xususan…
Ushbu maqolada bitta singulyar koeffitsientli uch o'lchovli elliptik tenglama uchun birinchi chegaraviy masala o'rganiladi. Ikkita bir o'lchovli…