Lotin tili fanini o’qitish jarayonida bo’lajak tibbiyot xodimlarining terminologik kompetentsiyasini rivojlantirish shakli, metod va vositalari

Sayımova, Gulshad

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada tibbiyot yo’nalishidagi talabalarga lotin tilini o’qitishning zamonaviy pedagogik texnologiyalari, interfaol metodlari hamda axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalanish masalalari yoritilgan. Lotin tili tibbiy terminologiyaning asosi bo’lgani sababli uni o’qitishda innovatsion yondashuvlardan foydalanish talabalar bilimini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tayanch so'zlar: metod, texnologiya, kompetenciya, klinika, anatomiya, medicina, terminologiya, farmatsevtika, lotın tili, interaktiv metod, modulli ta'lim, innovaciya. Dunyo miqyosida raqobatbardosh pedagog kadrlarning yangi avlodini tayyorlash yaxlit tizimining vujudga kelishi chet tillarni puxta o‘zlashtirgan yuksak salohiyatli pedagog kadrlar tayyorlashni yanada takomillashtirishni taqozo etadi. Bu o‘rinda lotin tili fanini o’qitish jarayonida bo’lajak tibbiyot xodimlarining terminologik kompetentsiyasini rivojlantirish texnologiyasi o‘zlashtirish katta ahamiyatga egadir. Bizning nazarimizda lotin tilida tibbiyot sohasidagi terminlarning leksikologik tahlil qilish quyidagi tarkibiy bosqichlardan iborat: – o‘quv jarayonini loyihalashtirish; – o‘quv jarayonini AKT vositalari asosida tashkil etish; – o‘quv jarayonini olib borishda talabalarga tibbiyot sohasidagi terminlarni mazmun mohiyatini yetkazish; – natijani baholash, kelgusi faoliyatini lotin tilida tibbiyot sohasidagi terminlarning leksikologik tahlili va o‘qitish texnologiyalari asosida dasturlashtirish. Albatta, bu jarayonni samarali tashkil etishda nafaqat mutaxassis, balki talabadan ham tibbiyot sohasidagi bilimlar talab etiladi. Demak, bu jarayonda har ikkala subyektning faolligi, ijodiy hamkorligi talab etiladi. OTMda mashg‘ulotlarga tayyorgarlik ko‘rayotgan talaba AKTda elektron kutubxona katalogi, ma’lumotlar bazasi va elektron darsliklarga kirishga imkoniyati bo‘lgan elektron o‘quv-uslubiy materiallardan foydalanishi mumkin, shu bilan birga o‘z individual ta’lim faoliyatini o‘zi tashkil qiladi. Bunda talaba mustaqil tarzda yangi bilim, ko‘nikma va malakalarni egallashi hamda o‘quv-kasbiy faoliyatini o‘zi boshqargan holda mustaxkamlash va chuqurlashtirishga muvaffaq bo‘lishadi. Terminologik kompetensiyalari nutq faoliyatining asosiy turlari: tinglash, gapirish, o‘qish va yozishda til vositalaridan erkin foydalanish qobiliyatlari, o‘quv jarayoni, shuningdek, qo‘shimcha kasbiy ma'lumot olish, kasbiy yozishmalarni tuzish, suhbatlar, muzokaralar o‘tkazish uchun adabiyotlar bilan mustaqil ishlash ko‘nikmalarini shakllantirishni o‘z ichiga oladi. M.Leushkina aytib o‘tganidek: “... talaba jumlalar haqidagi bilimlarni nafaqat grammatik, balki kerakli darajada oladi. U qachon gaplashish, kim bilan, qachon, qayerda va qanday gaplashish haqida malakaga ega bo‘ladi. Xulosa qilib aytganda, talaba nutq harakatlarining repertuarini bajarishi, nutq voqealarida ishtirok etishi va boshqalar tomonidan bajarilishini baholay oladi” [1]. Bugungi kunda lotin tili va tibbiy terminologiyani o‘qitish metodikasi keyingi yillarda bir qator yutuqlarni qo‘lga kiritmoqda. Buning natijasida tibbiyotning barcha sohalarida muayyan rivojlanishlar, islohotlar sodir bo‘lmoqda. Bugun dunyo tibbiy terminlar o‘qitish metodikasiga andoza bo‘layotgan bu ta’lim yutuqlaridan aksariyat mamlakatlar samarali foydalanib kelmoqda. Kuzatishlardan ma’lum bo‘lishicha, xalqaro tibbiy terminlar o‘qitish metodikasida malakaviy ko‘nikmalarni rivojlantirish asosiy masalalardan bo‘lib, uni amalga oshirish o‘quv topshiriqlari sifatiga ko‘proq bog‘liq bo‘lmoqda. Xalqaro tajribada o‘quv topshiriqlari o‘zaro muloqotning samarali bo‘lishiga qaratiladi. Amalda foydalaniladigan o‘quv topshiriqlari avvaldan belgilangan ma’lum mezonlar asosida shakllantiriladi. Lotin tili fanining boshqa fanlar bilan o‘zaro bog‘liqligi o‘qitish samaradorligini oshiradi. Shuningdek, rus tili bilan solishtirganda, otlarning lotin tilida sifatdoshlar bilan kelishish misoli mavjud. Tibbiyot o‘quv yurtlarida o‘qitiladigan barcha fanlar orasida lotin tili alohida ahamiyatga ega. Bugungi kunda tibbiyot oliygohlarida lotin tili chet tillari yoki boshqa tillar qatoriga kiritilmagan, lekin, odam anatomiyasining alohida bir qismi bo‘lganligi sababli, lotin tili tibbiyot fanlarining ichida alohida o‘rin egallaydi. Lotin tili fanini o‘qitish usuli aniq va gumanitar fanlarning o‘qitish uslubiga o'xshamaydi, bu fanni o'qitish alohida yondashuvni talab qiladi, chunki bugungi kunda bu tilda muloqot yo‘q. Avvalo, talabalarni ushbu fanga qiziqtirish, kundan-kunga ushbu fanning yangi xususiyatlarini kashf etish, ularning kelajakdagi kasbida muhim o'rin egallashi haqida gapirish muhimdir. Bunda talabalar lotin tilining har bir qismini yani anatomik, klinik va farmasevtik bo‘limlarini orfografik jihatdan to‘g‘ri yozilishi birinchi o‘rinda o‘rganishi kerakdir. Yuqoridagilarni amalga oshirish uchun ushbu fan bo'yicha o'qitish metodikasi zarur. Ushbu sohadagi ko'p yillik tajribamga asoslanib, men talabalar bilan eng maqbul ko'nikmalarni va amaliyotni baham ko'raman. Bugungi kunda tibbiyot oliy o‘quv yurtlarida lotin tilini o‘qitish tibbiyotning ajralmas qismiga aylandi, chunki bemorlarga barcha tashxis qo‘yish, retseptlar strukturasi va retseptlar yozish, shubhasiz, lotin tilida olib boriladi. Shu bilan birga, lotin tili kursi tibbiy ta’limning muhim qismidir. Hozirda tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida stomatologiya, ginekologiya, pediatriya, umumiy tibbiyot, farmakologiya fakultetlarida lotin tili o‘rganilmoqda. Lotin tili universitetning boshqa tillari qatori asosiy tilga aylandi, deyish mumkin. Talabalar tibbiyot yo'nalishi bo'yicha o'qishlarini muvaffaqiyatli davom ettirishlari uchun tibbiyot terminologiyasi asoslari bilan tanishadilar. Lotin tilini o'qitish metodikasining maqsadi talabalarga tushunarli, sodda tilda boshqa fanlar bilan bog‘lagan holda tushuntirishdir: masalan, rus, ingliz, fransuz va nemis tillari bilan. Lotin tilini o‘qitish metodikasining asosiy maqsadi talabalarda tibbiy terminologiya bo‘yicha kasbiy kompetensiyani shakllantirish, lotin tili asoslarini o‘zlashtirish, bu ularga to‘g‘ri o‘qish, yozish va tarjima qilish, shuningdek matn mohiyatini tushuntirish imkonini beradi. Lotin tilini o'qitish jarayonida talabalarda tibbiy atamalarni idrok etish va esda saqlashni yaxshilaydigan fanlararo o'qitish usullari amalga oshirilmoqda, lotin tilini o'qitishning ushbu yaxlit usuli umumiy ta'lim va ta'lim vazifalarini bajaradi. Ma’lumki, umumta’lim vazifalari yunon-lotin tilidagi lug‘at boyligini boyitish, tibbiyot terminologiyasi bo‘yicha dunyoqarashni kengaytirish, mantiqiy fikrlashni rivojlantirish va, albatta, o‘quvchilarning tibbiy madaniyatini yuksaltirishdan iborat. Lotin tilini o‘qitishning integral metodining o‘quv vazifalari talabalarni lotin tilining paydo bo‘lish tarixi, uning mazmuni va mohiyati, jahon madaniyati va fanining rivojlanishidagi roli bilan tanishtirishdan iborat. Terminologiya tadqiqotlari shuni ko'rsatadiki, terminologik va umumiy til tizimlari parallel ravishda mavjud bo'lib, bu bizga atamalar umumiy til tizimida erimasligiga yo'l qo'ymaydigan tubdan boshqacha tashkilotga ega degan xulosaga kelishga imkon beradi. Tibbiyot atamalarini o'rganish jarayonida biz tibbiy terminologiyasida bir ma'noga ega bo'lgan va umumiy til tizimida butunlay boshqacha ma'noga ega bo'lgan polisemantik atamalar mavjudligini aniqladik. Masalan, umumiy ilmiy "yallig'lanish" leksemasi "yonish`, olov" degan ma'noni anglatsa, tibbiyotda "yallig'lanish" (yallig'lanishga sabab bo'lmoq - yallig'lanishni keltirib chiqarmoq, yallig'lanish pasayadi - yallig'lanish o'tadi va hokazo) degan ma'noni anglatadi; "otilish" atamasi "vulqon otilishi" degan ma'noni anglatadi, tibbiyotning quyi tilida esa "toshma; teri /teri otilishi " va boshqalar. Ma'lumki, atamalar to'plami terminologik tizimni tashkil qiladi. “Terminologik tizim - bu maxsus bilim sohasi yoki faoliyat sohasining ma'lum bir nazariyasining til modeli; terminologik tizim elementlari ma'lum bir tilning leksik birliklari (so'zlar va iboralar) bo'lib, umuman olganda tuzilishi ma'lum bir nazariya tushunchalari tizimining tuzilishiga mos keladi” [2]. Terminologlar Reformatskiy [3], Danilenko [4], Golovin, Kobrin, [5] va boshqalar ta'kidlaganidek, farmatsevtika va tibbiyot tillarining terminologiya tizimlari alohida kichik tillarni ifodalaydi va umumiy til leksik tizimiga bilvosita aloqador yoki umuman aloqador emas. Buni jamiyatning umumiy til kommunikativ amaliyotida terminologik birliklarning parallelizmlarining ishlashi bilan isbotlash mumkin. Masalan: oddiy nutqdagi "dermatomikoz" tibbiy atamasi "zamburug'li teri kasalligi" ga aylanadi, shunga o'xshash hodisalar: gepatit - sariqlik; alopesiya - kallik va boshqalar. Keltirilgan misollar terminologiya tizimlari va umumiy til o'rtasidagi haqiqiy farqni ko'rsatadi. Bunday farq tarixiy jihatdan ham (tibbiy va farmatsevtika terminologiyasi lotin tiliga asoslangan), ham deontologik jihatdan (shifokorlar

Maqola ma’lumotlari
MualliflarSayımova, Gulshad
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-10-13
Betlar196-201
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPedagogika
Indeksga qo‘shilgan2026-10-28

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

metod, texnologiya, kompetenciya, klinika, anatomiya, medicina, terminologiya, farmatsevtika, lotın tili, interaktiv metod, modulli ta'lim, innovaciya

Ilmiy soha

Pedagogika

Iqtibos keltirish

APASayımova, Gulshad (2026). LOTIN TILI FANINI O’QITISH JARAYONIDA BO’LAJAK TIBBIYOT XODIMLARINING TERMINOLOGIK KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH SHAKLI, METOD VA VOSITALARI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 196-201. https://journals-kokandsu.uz/index.php/kspi/article/view/7565
GOST (OAK)Sayımova, Gulshad LOTIN TILI FANINI O’QITISH JARAYONIDA BO’LAJAK TIBBIYOT XODIMLARINING TERMINOLOGIK KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH SHAKLI, METOD VA VOSITALARI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – B. 196-201.
MLASayımova, Gulshad. “LOTIN TILI FANINI O’QITISH JARAYONIDA BO’LAJAK TIBBIYOT XODIMLARINING TERMINOLOGIK KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH SHAKLI, METOD VA VOSITALARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 196-201, 2026. https://journals-kokandsu.uz/index.php/kspi/article/view/7565
ChicagoSayımova, Gulshad. “LOTIN TILI FANINI O’QITISH JARAYONIDA BO’LAJAK TIBBIYOT XODIMLARINING TERMINOLOGIK KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH SHAKLI, METOD VA VOSITALARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 196-201 (2026). https://journals-kokandsu.uz/index.php/kspi/article/view/7565
HarvardSayımova, Gulshad (2026) ‘LOTIN TILI FANINI O’QITISH JARAYONIDA BO’LAJAK TIBBIYOT XODIMLARINING TERMINOLOGIK KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH SHAKLI, METOD VA VOSITALARI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 196-201. https://journals-kokandsu.uz/index.php/kspi/article/view/7565
BibTeX
@article{saymovagulshad2026,
  title = {LOTIN TILI FANINI O’QITISH JARAYONIDA BO’LAJAK TIBBIYOT XODIMLARINING TERMINOLOGIK KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH SHAKLI, METOD VA VOSITALARI},
  author = {Sayımova, Gulshad},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  pages = {196-201},
  url = {https://journals-kokandsu.uz/index.php/kspi/article/view/7565}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Pedagogika sohasidagi boshqa maqolalar

Pedagogika sohasidagi OAK jurnallari