Zamonaviy subyektning shakllanishi: XX asr boshlaridagi turkiston jadid adabiyotida mustamlakaviy modernlik va milliy tasavvur

Ubaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

XX asr boshlaridagi Markaziy Osiyo jadidchiligi ta’lim islohoti, musulmon madaniy yangilanishi va shakllanayotgan milliy ong harakati sifatida keng o‘rganilgan. Biroq jadid mualliflari zamonaviy jamiyatda yashash va uni o‘zgartirishga qodir inson obrazini qanday adabiy shakllar orqali tasavvur qilgani nisbatan kam tadqiq etilgan. Ushbu maqolada Abdurauf Fitrat, Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdulla Avloniy va Abdulhamid Cho‘lponning oltita asari tahlil qilinib, jadid adabiyoti nafaqat islohotchi g‘oyalarni yetkazish vositasi, balki yangi subyektni shakllantirish amaliyoti sifatida ham faoliyat ko‘rsatgani asoslanadi. Qiyosiy-tarixiy yaqin o‘qish natijasida o‘zaro bog‘liq to‘rtta jarayon aniqlanadi: epistemik o‘z-o‘zini anglash, axloqiy o‘zini boshqarish, mas’uliyatning ijtimoiylashuvi va shaxsiy faoliyat imkoniyatlarini cheklovchi strukturaviy omillarni anglash. Fitrat mavjud institutlarga tanqidiy masofa yaratadi; Behbudiy ta’limdagi muvaffaqiyatsizlikni jamoaviy fojiaga aylantiradi; Avloniy islohotni intizomli o‘z-o‘zini tarbiyalash bilan bog‘laydi; Cho‘lpon esa adabiyotning hissiy nazariyasidan patriarxal va imperiyaviy hokimiyatning psixologik jihatdan murakkab tasviriga o‘tadi. Maqola jadid modernligini Yevropa modernligining oddiy hosilasi sifatida emas, balki islomiy axloqiy tushunchalar, mintaqalararo islohotchilik tarmoqlari, bosma madaniyat va imperiyaviy sharoitlar ta’sirida shakllangan Markaziy Osiyoga xos muzokaraviy loyiha sifatida talqin qiladi hamda jamoaga mansublikni umumiy kelajak uchun mas’uliyat bilan bog‘laydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarUbaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-10-10
Jild8
Son9
Betlar2228-2245
TilO‘zbek
DOI10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002
Indeksga qo‘shilgan2026-10-11

DOI: 10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

jadidchilik, Turkiston, mustamlakaviy modernlik, milliy tasavvur, subyektlik, o‘zbek adabiyoti

Iqtibos keltirish

APAUbaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi (2026). ZAMONAVIY SUBYEKTNING SHAKLLANISHI: XX ASR BOSHLARIDAGI TURKISTON JADID ADABIYOTIDA MUSTAMLAKAVIY MODERNLIK VA MILLIY TASAVVUR. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2228-2245. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002
GOST (OAK)Ubaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi ZAMONAVIY SUBYEKTNING SHAKLLANISHI: XX ASR BOSHLARIDAGI TURKISTON JADID ADABIYOTIDA MUSTAMLAKAVIY MODERNLIK VA MILLIY TASAVVUR // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 9. – B. 2228-2245. – DOI: 10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002.
MLAUbaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi. “ZAMONAVIY SUBYEKTNING SHAKLLANISHI: XX ASR BOSHLARIDAGI TURKISTON JADID ADABIYOTIDA MUSTAMLAKAVIY MODERNLIK VA MILLIY TASAVVUR.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2228-2245, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002
ChicagoUbaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi. “ZAMONAVIY SUBYEKTNING SHAKLLANISHI: XX ASR BOSHLARIDAGI TURKISTON JADID ADABIYOTIDA MUSTAMLAKAVIY MODERNLIK VA MILLIY TASAVVUR.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2228-2245 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002
HarvardUbaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi (2026) ‘ZAMONAVIY SUBYEKTNING SHAKLLANISHI: XX ASR BOSHLARIDAGI TURKISTON JADID ADABIYOTIDA MUSTAMLAKAVIY MODERNLIK VA MILLIY TASAVVUR’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 2228-2245. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002
BibTeX
@article{ubaydulloyevavaziraazimjonqizi2026,
  title = {ZAMONAVIY SUBYEKTNING SHAKLLANISHI: XX ASR BOSHLARIDAGI TURKISTON JADID ADABIYOTIDA MUSTAMLAKAVIY MODERNLIK VA MILLIY TASAVVUR},
  author = {Ubaydulloyeva, Vazira Azimjon qizi},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {9},
  pages = {2228-2245},
  doi = {10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i09.002}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi