Sharq va g'arb mutafakkirlarining vaqt tushunchalari: qiyosiy tahlil

Ruzmatova, Gulnoz

FarDU ilmiy xabarlari · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada Sharq va G'arb falsafiy tafakkurida vaqt falsafasining talqinlarining qiyosiy tahlili keltirilgan bo'lib, ular Avitsenna (Abu Ali ibn Sino), Anri Bergson va Martin Xaydeggerning qarashlariga asoslanadi. Tadqiqotning dolzarbligi vaqt hodisasining zamonaviy ontologik, antropologik va epistemologik tadqiqotlardagi roli, shuningdek, Sharq va G'arb falsafiy an'analari o'rtasida nazariy muloqotni rivojlantirish zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotning maqsadi ushbu mutafakkirlar tomonidan ishlab chiqilgan vaqt tushunchalarini qiyosiy o'rganish, ularning umumiy va o'ziga xos xususiyatlarini aniqlash va vaqt tushunchasining falsafiy mohiyatini ochib berishdir. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, tarixiy-falsafiy tahlil, germenevtika, tahlil va sintez usullari va tizimli yondashuv qo'llanildi. Avitsennaning vaqt haqidagi metafizik tushunchasi, Bergsonning davomiylik nazariyasi (durée) va Xaydeggerning vaqt haqidagi ekzistensial talqini bir-biri bilan taqqoslandi va ularning kontseptual asoslari va metodologik xususiyatlari tahlil qilindi. Tahlil vaqt tushunchasining uchta falsafiy talqini - ob'ektiv-metafizik, sub'ektiv-fenomenologik va ekzistensial-ontologik yondashuvlarning mavjudligini asosladi. Tadqiqot nafaqat ushbu yondashuvlarning umumiy xususiyatlarini, balki ularning tub farqlarini ham aniqlash imkonini berdi. Xususan, Avitsenna vaqtni harakat bilan bog'liq bo'lgan ob'ektiv shakl sifatida, Bergson ongning uzluksiz ichki davomiyligi sifatida va Xaydegger inson mavjudligining ontologik ufqi sifatida talqin qilishi ko'rsatildi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi bu uch mutafakkirning vaqt tushunchalarini yagona qiyosiy metodologiya doirasida tizimli taqqoslashda, Sharq va G'arb falsafasi o'rtasidagi mafkuraviy uzluksizlik va kontseptual farqlarni ochib berishda yotadi. Olingan natijalar qiyosiy falsafa, vaqt ontologiyasi va zamonaviy falsafiy antropologiya sohalarida keyingi tadqiqotlar uchun nazariy va metodologik asos bo'lib xizmat qilishi mumkin.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarRuzmatova, Gulnoz
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2026-10-03
Jild7
Son5
Betlar90-100
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-10-11

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Vaqt falsafasi; qiyosiy falsafa; Abu Ali ibn Sino; Anri Bergson; Martin Xaydegger; ontologiya; davomiylik; Dasein; metafizika; fenomenologiya; ekzistensializm., Philosophy of time; comparative philosophy; Abu Ali ibn Sina; Henri Bergson; Martin Heidegger; ontology; duration; Dasein; metaphysics; phenomenology; existentialism.

Iqtibos keltirish

APARuzmatova, Gulnoz (2026). SHARQ VA G'ARB MUTAFAKKIRLARINING VAQT TUSHUNCHALARI: QIYOSIY TAHLIL. FarDU ilmiy xabarlari, 7(5), 90-100. https://journal.fdu.uz/main/article/7779
GOST (OAK)Ruzmatova, Gulnoz SHARQ VA G'ARB MUTAFAKKIRLARINING VAQT TUSHUNCHALARI: QIYOSIY TAHLIL // FarDU ilmiy xabarlari. – 2026. – T. 7, № 5. – B. 90-100.
MLARuzmatova, Gulnoz. “SHARQ VA G'ARB MUTAFAKKIRLARINING VAQT TUSHUNCHALARI: QIYOSIY TAHLIL.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(5), 90-100, 2026. https://journal.fdu.uz/main/article/7779
ChicagoRuzmatova, Gulnoz. “SHARQ VA G'ARB MUTAFAKKIRLARINING VAQT TUSHUNCHALARI: QIYOSIY TAHLIL.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(5), 90-100 (2026). https://journal.fdu.uz/main/article/7779
HarvardRuzmatova, Gulnoz (2026) ‘SHARQ VA G'ARB MUTAFAKKIRLARINING VAQT TUSHUNCHALARI: QIYOSIY TAHLIL’, FarDU ilmiy xabarlari, 7(5), 90-100. https://journal.fdu.uz/main/article/7779
BibTeX
@article{ruzmatovagulnoz2026,
  title = {SHARQ VA G'ARB MUTAFAKKIRLARINING VAQT TUSHUNCHALARI: QIYOSIY TAHLIL},
  author = {Ruzmatova, Gulnoz},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2026},
  volume = {7},
  number = {5},
  pages = {90-100},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/7779}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Ruzmatova, Gulnoz — boshqa maqolalari