Ipak torli o‘zbek an’anaviy dutori soz tizimining nazariy rekonstruksiyasi

Xandamyan Viktor Sergeyevich

Oriental Art and Culture · 2026-yil

Annotatsiya

Maqola ipak torli an’anaviy dutorning lad tizimini menzura parametrlar hamda tarang tor mexanikasi asosida nazariy jihatdan qayta tiklash masalasiga bag‘ishlangan. Boshlang‘ich parametrlar sifatida ochiq tor uzunligi 1000 mm, D3 (146,83 Hz) chastotasi, ipakning zichligi 1300 kg/m3, Yung moduli 5 GPa, tor diametri 0,7 mm hamda torning xarrak yonidagi balandligi 6,67 mm qabul qilindi. Har bir parda uchun jaranglovchi qism uzunligi, torning parda ustidagi balandligi va 12-TET teng temperatsiya tizimiga nisbatan dastlabki geometrik farq hisobga olindi. Hisoblash modeli asosiy taranglikni aniqlash, bosilgandagi qo‘shimcha cho‘zilish miqdorini topish hamda taranglikdagi ortishni sentlarga aylantirish bosqichlarini o‘z ichiga oldi. Tadqiqot natijasida taranglik korreksiyasi odatda 3-5 sent oralig‘ida bo‘lishi va mustaqil holda soz turini shakllantirmasligi aniqlandi. Asosiy omil pardalarning joylashuvi bo‘lib, u teng temperatsiyaga emas, balki ayrim aralash xususiyatlarga ega bo‘lgan kvinta-pifagor tamoyiliga moyil an’anaviy notekis tizimni ko‘rsatadi. Shu tariqa, hatto sof nazariy model doirasida ham menzura geometriyasi hamda dinamik taranglikning yakuniy intonatsiyaga qo‘shadigan hissasini alohida ko‘rsatish mumkinligi isbotlandi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarXandamyan Viktor Sergeyevich
JurnalOriental Art and Culture
NashriyotЎзбекистон ДСМИ Фарғона минтақавий филиали
ISSN2181-063X
Nashr sanasi2026-09-11
Jild7
Son5
Betlar551-559
TilO‘zbek
Ilmiy sohaSan’atshunoslik
DOI10.70728/orien.v07.i05.088
Indeksga qo‘shilgan2026-09-12

DOI: 10.70728/orien.v07.i05.088 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

dutor, lad tizimi, soz, ipak tor, notekis temperatsiya, pifagor tamoyili, menzura, tor akustikasi, taranglik korreksiyasi, organologiya

Ilmiy soha

San’atshunoslik

Iqtibos keltirish

APAXandamyan Viktor Sergeyevich (2026). IPAK TORLI O‘ZBEK AN’ANAVIY DUTORI SOZ TIZIMINING NAZARIY REKONSTRUKSIYASI. Oriental Art and Culture, 7(5), 551-559. https://doi.org/10.70728/orien.v07.i05.088
GOST (OAK)Xandamyan Viktor Sergeyevich IPAK TORLI O‘ZBEK AN’ANAVIY DUTORI SOZ TIZIMINING NAZARIY REKONSTRUKSIYASI // Oriental Art and Culture. – 2026. – T. 7, № 5. – B. 551-559. – DOI: 10.70728/orien.v07.i05.088.
MLAXandamyan Viktor Sergeyevich. “IPAK TORLI O‘ZBEK AN’ANAVIY DUTORI SOZ TIZIMINING NAZARIY REKONSTRUKSIYASI.” Oriental Art and Culture, 7(5), 551-559, 2026. https://doi.org/10.70728/orien.v07.i05.088
ChicagoXandamyan Viktor Sergeyevich. “IPAK TORLI O‘ZBEK AN’ANAVIY DUTORI SOZ TIZIMINING NAZARIY REKONSTRUKSIYASI.” Oriental Art and Culture, 7(5), 551-559 (2026). https://doi.org/10.70728/orien.v07.i05.088
HarvardXandamyan Viktor Sergeyevich (2026) ‘IPAK TORLI O‘ZBEK AN’ANAVIY DUTORI SOZ TIZIMINING NAZARIY REKONSTRUKSIYASI’, Oriental Art and Culture, 7(5), 551-559. https://doi.org/10.70728/orien.v07.i05.088
BibTeX
@article{xandamyanviktorsergeyevich2026,
  title = {IPAK TORLI O‘ZBEK AN’ANAVIY DUTORI SOZ TIZIMINING NAZARIY REKONSTRUKSIYASI},
  author = {Xandamyan Viktor Sergeyevich},
  journal = {Oriental Art and Culture},
  year = {2026},
  volume = {7},
  number = {5},
  pages = {551-559},
  doi = {10.70728/orien.v07.i05.088},
  url = {https://doi.org/10.70728/orien.v07.i05.088}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Oriental Art and Culture jurnalidan boshqa maqolalar

Oriental Art and Culture — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

San’atshunoslik sohasidagi boshqa maqolalar

San’atshunoslik sohasidagi OAK jurnallari