Markaziy qizilqum arid biotsenоzlarida chayonlar (scorpiones: buthidae) populyatsiyasi va ularning bioindikatorlik ahamiyati

Murtоzayeva, F.B.¹, Musayev, D.M.²

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada Markaziy Qizilqumning arid biotsenozlari va quruq qumli massivlarida tarqalgan chayonlar (Scorpiones: Buthidae) populyatsiyalarining strukturaviy tuzilishi, uchrash chastotasi, dominatlik darajasi, tungi faolligi hamda mikrogabitatlar bilan o‘zaro ekologik bog‘liqligi tahlil qilingan. Dala tadqiqotlari 27 ta statsionar hisob maydonlarida transektlar va ultrabinafsha (UV) yoritkichlar yordamida o‘tkazildi. Tadqiqot davomida aniqlangan 3 ta yetakchi tur (Mesobuthus eupeus, Orthochirus scrobiculosus, Androctonus crassicauda) bo‘yicha ekologik ko‘rsatkichlar qayta hisoblanib, uchrash chastotasi va son ustunligi (dominatlik) ko‘rsatkichlari aniq differensiatsiya qilindi. Korrelyatsion tahlillar orqali chayonlarning tungi faolligi substrat mozaikasi bilan to‘g‘ridan- to‘g‘ri ijobiy (r = 0,71), tuproq-havo namligi bilan esa teskari (r = -0,64) bog‘lanishga egaligi isbotlandi (p = 0,001). Olingan natijalar Buthidae oilasi chayonlarining populyatsion parametrlarini cho‘l ekotizimlari degradatsiyasi va transformatsiyasini baholashda sezgir bioindikator vosita sifatida qo‘llash imkoniyatini ilmiy jihatdan asoslab beradi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarMurtоzayeva, F.B.¹, Musayev, D.M.²
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-09-09
Jild8
Son8
Betlar433-438
TilO‘zbek
DOI10.70728/a.series.tab.v08.i08.054
Indeksga qo‘shilgan2026-09-10

DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i08.054 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Markaziy Qizilqum, arid biotsenozlar, Buthidae, Mesobuthus eupeus, Orthochirus scrobiculosus, Androctonus crassicauda, bioindikator monitoring, populyatsiya dinamikasi, uchrash chastotasi, dominatlik indeksi, mikrogabitat mozaikasi.

Iqtibos keltirish

APAMurtоzayeva, F.B.¹, & Musayev, D.M.² (2026). MARKAZIY QIZILQUM ARID BIOTSENОZLARIDA CHAYONLAR (SCORPIONES: BUTHIDAE) POPULYATSIYASI VA ULARNING BIOINDIKATORLIK AHAMIYATI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 433-438. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.054
GOST (OAK)Murtоzayeva, F.B.¹, Musayev, D.M.² MARKAZIY QIZILQUM ARID BIOTSENОZLARIDA CHAYONLAR (SCORPIONES: BUTHIDAE) POPULYATSIYASI VA ULARNING BIOINDIKATORLIK AHAMIYATI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 8. – B. 433-438. – DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i08.054.
MLAMurtоzayeva, F.B.¹, and Musayev, D.M.². “MARKAZIY QIZILQUM ARID BIOTSENОZLARIDA CHAYONLAR (SCORPIONES: BUTHIDAE) POPULYATSIYASI VA ULARNING BIOINDIKATORLIK AHAMIYATI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 433-438, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.054
ChicagoMurtоzayeva, F.B.¹, and Musayev, D.M.². “MARKAZIY QIZILQUM ARID BIOTSENОZLARIDA CHAYONLAR (SCORPIONES: BUTHIDAE) POPULYATSIYASI VA ULARNING BIOINDIKATORLIK AHAMIYATI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 433-438 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.054
HarvardMurtоzayeva, F.B.¹, and Musayev, D.M.² (2026) ‘MARKAZIY QIZILQUM ARID BIOTSENОZLARIDA CHAYONLAR (SCORPIONES: BUTHIDAE) POPULYATSIYASI VA ULARNING BIOINDIKATORLIK AHAMIYATI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 433-438. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.054
BibTeX
@article{murtzayevafb2026,
  title = {MARKAZIY QIZILQUM ARID BIOTSENОZLARIDA CHAYONLAR (SCORPIONES: BUTHIDAE) POPULYATSIYASI VA ULARNING BIOINDIKATORLIK AHAMIYATI},
  author = {Murtоzayeva, F.B.¹ and Musayev, D.M.²},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {8},
  pages = {433-438},
  doi = {10.70728/a.series.tab.v08.i08.054},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.054}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi