O‘zbek mentalitetida istak/xohish ifodalarining lingvokulturologik o‘rni

Sharipov, Feruzjon

Қўқон университети хабарномаси · 2025-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘zbek mentalitetida istak va xohish ifodalarining lingvokulturologik asoslari o‘rganiladi. Istak/xohish kategoriyasi nafaqat grammatik hodisa, balki xalqning axloqiy qadriyatlari, diniy e’tiqodi va ijtimoiy munosabatlari bilan chambarchas bog‘liq madaniy ko‘rsatkich sifatida talqin qilinadi. Tadqiqot jarayonida o‘zbek tilidagi istakni ifodalovchi birliklar — -sa edi, istamoq, xohlamoq, tilamoq, orzu qilmoq kabi shakllarning semantik-pragmatik imkoniyatlari ochib beriladi. Badiiy adabiyotdan olingan misollar orqali istak ifodalarining empatik, axloqiy baholovchi va kollektivlikni aks ettiruvchi funksiyalari aniqlanadi. Maqola istak konseptining o‘zbek madaniyatidagi ramziy ma’nolarini tizimli yondashuv asosida ochib beradi. Ushbu maqolada o‘zbek tilida istak va xohish kategoriyalarining lingvokulturologik xususiyatlari tahlil etiladi. Tadqiqotda istakning grammatik shakllari, pragmatik funksiyalari va madaniy kodlar bilan bog‘liqligi ilmiy manbalar hamda badiiy matnlar asosida o‘rganiladi. O‘zbek nutq madaniyatida istakning bevosita ifodalanishidan ko‘ra bilvosita, yumshoq va etiketga mos shakllarda berilishi kollektivizm, kamtarlik, murosa va diniy-taqdiriy qarashlar bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi. “Xudo xohlasa”, “nasib bo‘lsa”, “kelib ketsangiz yaxshi bo‘lardi” kabi birliklar istakning pragmatik yumshatish va ijtimoiy masofani tartibga solish vositasi sifatida talqin qilinadi. Ingliz tili materiallari bilan qiyosiy tahlil istakning ingliz madaniyatida ko‘proq individual iroda va shaxsiy ambitsiya ifodasi sifatida ochiq bayon etilishini aniqlaydi. O‘zbek va ingliz badiiy adabiyotlaridagi misollar esa istakning milliy mentalitetga xos badiiy talqinini yoritadi. Tadqiqot natijalari istak/xohish ifodalari o‘zbek madaniyatida nafaqat grammatik birlik, balki madaniy-ma’naviy qadriyatlarni uzatuvchi konseptual kod sifatida muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarSharipov, Feruzjon
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2025-11-10
Jild16
Betlar109-111
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Istak, xohish, mentalitet, lingvokulturologiya, pragmatika, milliy qadriyatlar, badiiy nutq, diskurs.

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APASharipov, Feruzjon (2025). O‘ZBEK MENTALITETIDA ISTAK/XOHISH IFODALARINING LINGVOKULTUROLOGIK O‘RNI. Қўқон университети хабарномаси, 16, 109-111. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1315
GOST (OAK)Sharipov, Feruzjon O‘ZBEK MENTALITETIDA ISTAK/XOHISH IFODALARINING LINGVOKULTUROLOGIK O‘RNI // Қўқон университети хабарномаси. – 2025. – T. 16. – B. 109-111.
MLASharipov, Feruzjon. “O‘ZBEK MENTALITETIDA ISTAK/XOHISH IFODALARINING LINGVOKULTUROLOGIK O‘RNI.” Қўқон университети хабарномаси, 16, 109-111, 2025. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1315
ChicagoSharipov, Feruzjon. “O‘ZBEK MENTALITETIDA ISTAK/XOHISH IFODALARINING LINGVOKULTUROLOGIK O‘RNI.” Қўқон университети хабарномаси, 16, 109-111 (2025). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1315
HarvardSharipov, Feruzjon (2025) ‘O‘ZBEK MENTALITETIDA ISTAK/XOHISH IFODALARINING LINGVOKULTUROLOGIK O‘RNI’, Қўқон университети хабарномаси, 16, 109-111. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1315
BibTeX
@article{sharipovferuzjon2025,
  title = {O‘ZBEK MENTALITETIDA ISTAK/XOHISH IFODALARINING LINGVOKULTUROLOGIK O‘RNI},
  author = {Sharipov, Feruzjon},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2025},
  volume = {16},
  pages = {109-111},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1315}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Sharipov, Feruzjon — boshqa maqolalari

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari