O‘TKIR PANKREATITNI TASHXISLASH VA DAVOLASHDA ZAMONAVIY NUR VA ENDOVIZUAL USULLAR

Nurmurzayev, Zafar Narbay o‘g‘li, Umarqulov, Zabur Zafarjonovich, Zarpullayev, Javohir Salimjon o‘g‘li, Vaydullaev , Oltinbek Zafar ugli, Eshonkulova, Sevinchbonu Ravshan kizi

Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии · 2025-yil

Annotatsiya

O‘tkir pankreatit (O‘P) qorin bo‘shlig‘i a’zolarining eng keng tarqalgan shoshilinch kasalliklaridan biridir. So‘nggi o‘n yilliklarda butun dunyoda OP chastotasining o‘sishi kuzatilmoqda. Epidemiologik tadqiqotlarga ko‘ra, AQShda o‘tkir pankreatit har yili 275 mingdan ortiq kasalxonaga yotqizishga sabab bo‘ladi. Kasallikning kechishi yengil turlaridan tortib, a’zolar yetishmovchiligi va septik asoratlar bilan kechadigan og‘ir shakllarigacha o‘zgarib turadi. Taxminan 20% bemorlarda pankreatitning o‘rtacha og‘ir yoki og‘ir shakli rivojlanadi, bunda o‘lim darajasi 20-40% ga yetadi. Yuqori o‘lim darajasi nekrotik asoratlarning rivojlanishi va oshqozon osti bezi nekrozi infeksiyasi bilan bog‘liq.Infeksiyalangan nekrozli og‘ir pankreatitni davolashning klassik taktikasi tarixan erta laparotomiya va ochiq nekrektomiyadan iborat bo‘lgan. Biroq, ochiq operatsiyalar intra- va operatsiyadan keyingi asoratlarning yuqori xavfi bilan bog‘liq. Bir qator tadqiqotlarga ko‘ra, ochiq nekrektomiyada umumiy jarrohlik o‘lim darajasi 50% dan oshishi mumkin. Ochiq aralashuvlarning tez-tez uchraydigan asoratlari yiringli-septik jarayonlar, oshqozon osti bezi choklarining yetishmovchiligi, oqmalar, shuningdek, operatsiyadan keyingi qorin devorining churralari bo‘lgan. Bunday ko‘ngilsiz natijalar kamroq invaziv yondashuvlarni izlashga turtki bo‘ldi. Nur tashxisi va endoskopik vizualizatsiya usullarini takomillashtirish o‘tkir pankreatit bilan og‘rigan bemorlarni davolashda yangi imkoniyatlar yaratdi. Zamonaviy nur texnologiyalari (ultratovush tekshiruvi, multispiral kompyuter tomografiyasi, magnit-rezonans tomografiya) o‘z vaqtida tashxis qo‘yish, etiologiyani aniqlash va oshqozon osti bezi shikastlanishining og‘irligini baholash imkonini beradi. Multidetector CT hozirgi vaqtda o‘tkir pankreatit va uning asoratlarini tez va aniq baholashni ta’minlaydigan tanlov usuli hisoblanadi, endoskopik ultratovush va MRT esa pankreatit sababini aniqlash yoki qo‘shimcha usullar sifatida ishlatiladi. Bundan tashqari, o‘t-tosh etiologiyasini aniqlash uchun barcha bemorlarga pankreatitning birinchi hujumida qorin bo‘shlig‘ining ultratovush tekshiruvini o‘tkazish tavsiya etiladi. O‘t yo‘lining mayda toshlariga shubha tug‘ilganda, MR-xolangiopankreatografiya yoki endoskopik ultratovush tekshiruvi kabi noinvaziv vizualizatsiya usullari ma’lumot beradi.Diagnostikadan tashqari, vizualizatsiya sohasidagi yutuqlar kam invaziv davolash texnologiyalarining rivojlanishiga olib keldi. Endovizual usullar - endoskopik va laparoskopik usullar o‘tkir pankreatit va uning asoratlarini davolashda tobora keng qo‘llanilmoqda. Bunday usullarga quyidagilar kiradi: biliar obstruksiyani bartaraf etish uchun endoskopik retrograd xolangiopankreatografiya (ERXPG), UTT/KT nazorati ostida suyuqlik to‘plamlarini endoskopik yoki teri orqali drenajlash, laparoskopik aralashuvlar (diagnostik laparoskopiya, video yordamchi nekrektomiyalar va boshqalar). Ushbu texnologiyalarning joriy etilishi pankreonekrozni jarrohlik yo‘li bilan davolashga yondashuvni o‘zgartirdi - erta ochiq operatsiya konsepsiyasidan kechiktirilgan kam invaziv aralashuv ("step-up approach") strategiyasiga o‘tildi. Randomizatsiyalangan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, minimal invaziv aralashuvlardan foydalangan holda bosqichma-bosqich taktika ochiq jarrohlik bilan solishtirganda og‘ir asoratlar va o‘lim darajasini kamaytiradi.Xususan, PANTER ko‘p markazli tadqiqotida infeksiyalangan pankreonekroz bilan og‘rigan bemorlarda kombinatsiyalangan kam invaziv taktika (zarurat bo‘lganda, keyinchalik video yordamchi nekrektomiya bilan punksion drenajlash) birlamchi ochiq nekrektomiya guruhidagi 69% ga nisbatan yirik asoratlar yoki o‘lim chastotasini 40% gacha kamaytirishga imkon berdi. Ushbu ma’lumotlar zamonaviy texnologiyalar hisobiga natijalarni yaxshilashning sezilarli zaxiralari mavjudligini ko‘rsatadi.Shunday qilib, mavzuning dolzarbligi o‘tkir pankreatitni davolash samaradorligini oshirish zarurati bilan bog‘liq. Diagnostikaning nurli usullari va endovizual aralashuvlardan foydalanishni optimallashtirish o‘lim va asoratlarni kamaytirishga yordam beradi. Ushbu tadqiqotda ko‘rsatilgan texnologiyalarni OP ni davolash taktikasiga integratsiya qilish imkoniyatlari va ularning kasallik natijalariga ta’siri baholanadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarNurmurzayev, Zafar Narbay o‘g‘li, Umarqulov, Zabur Zafarjonovich, Zarpullayev, Javohir Salimjon o‘g‘li, Vaydullaev , Oltinbek Zafar ugli, Eshonkulova, Sevinchbonu Ravshan kizi
JurnalВестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии
Nashr sanasi2025-05-29
Jild8
Son3
Betlar41-50
TilRus

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

O‘tkir pankreatit, og‘ir pankreatit, laparotomiya, nekrektomiya, oqmalar, endoskopik, ultratovush tekshiruvi, endovizual.

Ilmiy soha

Tibbiyot

Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии jurnalidan boshqa maqolalar

Вестник Ассоциации пульмонологов Центральной Азии — barcha maqolalar