Uzoq muddatli geobotanik kuzatuvlar o‘simlik qoplamining dinamikasini aniqlash va suksessiya jarayonlarini tushunishda muhim ahamiyatga ega. Biroq Markaziy Osiyoning tog‘li hududlarida bunday tadqiqotlar yetarli darajada olib borilmagan. Mazkur tadqiqotda G‘arbiy Tyanshandagi Oygaing daryosi havzasida joylashgan doimiy monitoring maydonida 2002 va 2025 yillarda o‘tkazilgan ikki geobotanik tavsif asosida o‘simlik jamoalari tarkibining solishtirma tahlili amalga oshirildi. Tadqiqot Braun–Blanket metodikasi asosida, ilgari intensiv yaylov sifatida foydalanilgan daryo terrassasida o‘tkazildi. Natijalar 23 yil davomida o‘simlik qoplami tuzilishida sezilarli o‘zgarishlar yuz berganini ko‘rsatdi. 2002 yilda hudud daraxt va butalar ustun bo‘lgan qayir bo‘yi qayin–archa to‘qay jamoasi bilan tavsiflangan bo‘lsa, 2025 yilda u yaxshi rivojlangan o‘tli qoplam bilan ajralib turuvchi turli o‘tli–boshoqli–archa–butachali jamoaga aylangan. Ayrim yog‘ochsimon va mezofil turlar yo‘qolgan, aksincha ko‘p yillik baland bo‘yli va boshoqli o‘t turlarining ulushi oshgan. Hisoblangan floristik ko‘rsatkichlar (Jaccard = 0,30; Sørensen = 0,46) sezilarli tur almashinuvi yuz berganini tasdiqlaydi. Tadqiqot natijalari yaylov bosimining kamayishi va tabiiy suksessiya jarayonlari o‘simlik qoplami tuzilishiga muhim ta’sir ko‘rsatganini namoyon qildi, hamda tog‘li ekotizimlarda takroriy geobotanik kuzatuvlarning ilmiy ahamiyatini tasdiqlaydi.
| Mualliflar | Farrux Ismoilovich, Polvonov, Bexzod Abdullaevich, Adilov, Natalya Yurevna, Beshko, Azamat Tenelbaevich, Sultamuratov |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар |
| Nashr sanasi | 2026-03-18 |
| Jild | 8 |
| Son | 2 |
| Betlar | 343-355 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.70728/a.series.v08.i02.048 |
DOI: 10.70728/a.series.v08.i02.048 · Maqolaning asl sahifasi
Geobotanik qaydnoma; o‘simlik qoplami dinamikasi; uzoq muddatli monitoring; suksessiya; doimiy kuzatuv maydoni; tog‘ daryosi terrasalari; G‘arbiy Tyanshan.
The article presents a comprehensive analysis of the mechanisms of action of biological immunostimulants in animal organisms and their effects on immunobiological reactivity and metabolic processes. The physiological…
Mazkur maqolada O‘zbekiston hududidagi mineral xom ashyo resurslari asosida noorganik tuzlar sintezi jarayonlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Respublikada mavjud fosforit, kaliyli tuzlar, ohaktosh va boshqa tabiiy…
Хитозан представляет собой перспективный природный биополимер, широко применяемый в ионообменных сорбентах для извлечения драгоценных и редкоземельных металлов из водных растворов. Функциональные группы –NH₂ и –OH…
Mazkur maqolada Farg‘ona viloyati dala sharoitida karam (Brassica L.) ekinlarida keng tarqalgan ildiz bo‘rtma nematodalari…
.Ushbu maqolada Markaziy O‘zbekiston hududida tarqalgan Gryllotalpa gryllotalpa (Linnaeus, 1758) turining populyatsiyalarida kuzatiladigan morfologik va morfometrik xususiyatlar tahlil qilindi. Tadqiqot materiali…
6-aminopiridin-2-karbon kislotaning metall ionlari bilan ta’sirlashishi va uning metallokompleks birikmalarining xossalarini tadqiq qilish maqsadida, Zn(II)xlorid kristallogidrati bilan M:L 1:2 nisbatdagi koordinatsion…
Ushbu maqolada yurak qon tomir ritmining fiziologik xususiyatlari va sistola va diastolada uchraydigan jarayonlar xaqida yoritib berilgan. Aorta inson organizmidagi eng yirik va asosiy arteriya bo‘lib, yurakning chap…
Mazkur tadqiqotda “AS-MOMO” biologik shifobaxsh choyi namunalarining suvda eruvchan vitaminlari hamda erkin aminokislotalari yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi (HPLC) usuli yordamida o‘rganildi. Tahlil…
Ushbu tadqiqot ishda, sulfadiazin dori vositasining 3d-metallari (Co, Cu, Zn) bilan yangi koordinatsion birikmalari sintezi va ularning fizik-kimyoviy xossalari bayon etilgan. Olingan kompleks birikmalarning tuzilishi…
Ushbu maqolada yovvoyi tetraploid G.mustelinum (АD4) ning madaniy G.hirsutum L. (АD1) turichi xilma-xilliklaridan ssp.punctatum (ruderal) va ssp.glabrum var.marie-galante (madaniy tropik shakl) bilan turlararo retsiprok…