Orol dengizi inqirozi oqibatida yer degradatsiyasi va yashil iqtisodiyotga o‘tish imkoniyatlari: Qoraqalpog‘iston misolida (ndvi va ndmi tahlili asosida)

Nurmatova , Shahzoda, Oralbaev , Bakhitjan, Ruziyeva , Iroda, Turopova , Nigora

Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт · 2025-yil

Annotatsiya

Orol dengizining qurishi natijasida uning qurigan tubidan ko‘tarilayotgan chang va tuzlar qishloq xo‘jaligimaydonlariga hamda aholi punktlariga tarqalib, yerlarning degradatsiyaga uchrashi, hosildorlikning pasayishi va aholiningsog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli cho‘llanish jarayonini masofaviy zondlash asosida monitoring qilish vabashoratlash Orolbo‘yi kabi keng hududlar uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqotda 1990–2024-yillar orasidayoz mavsumida olingan Landsat 5, 8 va 9 sun’iy yo‘ldosh tasvirlari asosida yer qoplamidagi o‘zgarishlar tahlil qilindi.Landshaftdan foydalanish va yer qoplami (LULC), Normallashtirilgan Vegetatsiya Indeksi (NDVI) va Namlik Indeksi(NDMI) hisoblandi va solishtirildi. Hududning kengligi sababli to‘liq qamrovga erishish uchun bir nechta sun’iy yo‘ldoshtasvirlari mozaikalashtirildi. NDVI natijalari 2024-yilga kelib zich vegetatsiya zonalari 1990-yilga nisbatan kengayganiniko‘rsatdi. Bu esa ayrim vodiylarda qurigan suv sathlarining asta-sekin o‘simlik bilan qoplanayotganini anglatadi. NDMInatijalari yuzaki namlikda keskin farqlarni aniqladi: yirik ko‘llar atrofi kuchli darajada qurigan bo‘lsa, hududning janubiyqismidagi sug‘orma yerlar nisbatan barqaror namlik darajasini saqlab qolgan. Vegetatsiya qoplami va suv resurslarininguzoq muddatli o‘zgarishini tushunish cho‘llanish xavfi ostidagi Qoraqalpog‘iston kabi hududlarda atrof-muhitni boshqarishuchun juda muhimdir. Tadqiqotda aniqlangan suv tanqisligi va vegetatsiya dinamikasidagi o‘zgarishlar yashil iqtisodiyottamoyillariga asoslangan suv va yer resurslaridan barqaror foydalanish zarurligini ko‘rsatadi. Vegetatsiya va namlikindekslarini doimiy monitoring qilish iqlim o‘zgarishi hamda antropogen ta’sirlarning ekologik tizimlarga ta’sirini baholashgayordam beradi va hududning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarNurmatova , Shahzoda, Oralbaev , Bakhitjan, Ruziyeva , Iroda, Turopova , Nigora
JurnalЯшил иқтисодиёт ва тараққиёт
NashriyotТошкент давлат иқтисодиёт университети
ISSN2992-8982
Nashr sanasi2025-11-01
Jild3
Son8
TilO‘zbek
Ilmiy sohaIqtisodiyot
DOI10.5281/zenodo.17870613
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

DOI: 10.5281/zenodo.17870613 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Qoraqalpog‘iston, Orolbo‘yi, cho‘llanish, masofaviy zondlash, NDVI, NDMI, yashil iqtisodiyot, yer degradatsiyasi.

Ilmiy soha

Iqtisodiyot

Iqtibos keltirish

APANurmatova , Shahzoda, Oralbaev , Bakhitjan, Ruziyeva , Iroda, & Turopova , Nigora (2025). OROL DENGIZI INQIROZI OQIBATIDA YER DEGRADATSIYASI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH IMKONIYATLARI: QORAQALPOG‘ISTON MISOLIDA (NDVI VA NDMI TAHLILI ASOSIDA). Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт, 3(8). https://doi.org/10.5281/zenodo.17870613
GOST (OAK)Nurmatova , Shahzoda va b. OROL DENGIZI INQIROZI OQIBATIDA YER DEGRADATSIYASI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH IMKONIYATLARI: QORAQALPOG‘ISTON MISOLIDA (NDVI VA NDMI TAHLILI ASOSIDA) // Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт. – 2025. – T. 3, № 8. – DOI: 10.5281/zenodo.17870613.
MLANurmatova , Shahzoda, Oralbaev , Bakhitjan, Ruziyeva , Iroda, and Turopova , Nigora. “OROL DENGIZI INQIROZI OQIBATIDA YER DEGRADATSIYASI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH IMKONIYATLARI: QORAQALPOG‘ISTON MISOLIDA (NDVI VA NDMI TAHLILI ASOSIDA).” Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт, 3(8), 2025. https://doi.org/10.5281/zenodo.17870613
ChicagoNurmatova , Shahzoda, Oralbaev , Bakhitjan, Ruziyeva , Iroda, and Turopova , Nigora. “OROL DENGIZI INQIROZI OQIBATIDA YER DEGRADATSIYASI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH IMKONIYATLARI: QORAQALPOG‘ISTON MISOLIDA (NDVI VA NDMI TAHLILI ASOSIDA).” Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт, 3(8) (2025). https://doi.org/10.5281/zenodo.17870613
HarvardNurmatova , Shahzoda, Oralbaev , Bakhitjan, Ruziyeva , Iroda, and Turopova , Nigora (2025) ‘OROL DENGIZI INQIROZI OQIBATIDA YER DEGRADATSIYASI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH IMKONIYATLARI: QORAQALPOG‘ISTON MISOLIDA (NDVI VA NDMI TAHLILI ASOSIDA)’, Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт, 3(8). https://doi.org/10.5281/zenodo.17870613
BibTeX
@article{nurmatovashahzoda2025,
  title = {OROL DENGIZI INQIROZI OQIBATIDA YER DEGRADATSIYASI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH IMKONIYATLARI: QORAQALPOG‘ISTON MISOLIDA (NDVI VA NDMI TAHLILI ASOSIDA)},
  author = {Nurmatova , Shahzoda and Oralbaev , Bakhitjan and Ruziyeva , Iroda and Turopova , Nigora},
  journal = {Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт},
  year = {2025},
  volume = {3},
  number = {8},
  doi = {10.5281/zenodo.17870613},
  url = {https://doi.org/10.5281/zenodo.17870613}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт jurnalidan boshqa maqolalar

Яшил иқтисодиёт ва тараққиёт — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Iqtisodiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Iqtisodiyot sohasidagi OAK jurnallari